Noce z jednorożcem Warszawa

Zbiór esejów antropologiczno-literackich o kobiecości, rozumianej jako wartość psychologiczna i kulturowa (mitologiczna). Wśród tematów m.in. bestiarium oniryczne, symbolika nocy, wilka, jednorożca, kwestia kobiecości „nadmiernej”, surrealistycznej (nadkobiecość) oraz kobiecości uwikłanej, błądzącej po meandrach świata wyobraźni, uczuć i norm, które nadają jej ramy, inspirują, straszą, zwracają w stronę świata mężczyzn i tego, co męskie. Wideo z promocji książki na SGGW w Warszawie * * * Słowo wstępne Unicornis, czyli tajna broń kobieca Literatura – jak każde dzieło sztuki – jest zapisem doświadczenia twórcy i wyraża jego system wartości. Artysta atakuje świat formą – skandalizuje, bulwersuje, dotyka czułych punktów. Czytelnik prowadzi dialog z twórcą, szukając ukrytych sensów. Wspólnie kreują nową rzeczywistość. Marta Cywińska, fenomen literatury polskiej o proweniencji surrealistycznej, atakuje spiralnie skręconym rogiem jednorożca. Gdyby André Breton, Louis Aragon i Philippe Soupault nie stworzyli na początku dwudziestego stulecia „Littérature”, to niewątpliwie dziś powołałaby ją do życia Marta Cywińska w celu opublikowania na jej stronicach Nocy z jednorożcem, książki odważnej intelektualnie, zaskakującej czytelnika swym rozmachem, erudycją i oryginalnością. Można odnaleźć w niej klucz pozwalający zdiagnozować kondycję kultury współczesnej. Na śliskim rozdrożu dnia i nocy, na pograniczu jawy i snu autorka buduje interferencje czasów, miejsc i przestrzeni, odwołując się do mitów, symboli, znaków kulturowych, nagromadzonego przez stulecia uogólnionego doświadczenia. Pod osłoną nocy, „królewską drogą nieświadomości” pomyka w trudno definiowalne rewiry, próbując zgłębić „Tajemnicę Istnienia”. A sen – jak już napisała w jednej ze swych wcześniejszych książek, cytując Małgorzatę Baranowską – usamodzielnia się szybko. „Widzenia, strachy, mary, podwójne – wyobraźniowe rzeczywistości przełamują barierę literatury”. Z pomocą wyobraźni i snu przełamuje ją także Marta Cywińska. Wędrówka autorki splątanymi ścieżkami pamięci literackich przestrzeni zaowocowała książką osobliwą, która zaprasza do podjęcia intelektualnej gry także tego najbardziej wybrednego czytelnika. Przemawia „z głębi metafory”, głosem pamięci, której królestwem jest nieograniczone pole ludzkiej psychiki i wyobraźni, granice istnienia i nieistnienia, nieskończoności i wieczności. Oddając się lekturze Nocy z jednorożcem , otwieramy się na świat i zaświat, na uniwersalne i nieskończone. W przedziwnym korowodzie, między niebem a piekłem, przesuwają się tu bachantki i sawantki, święte i ladacznice, lwice i owieczki, Ewy i Heleny, Sophie i Marty, lecz noc z jednorożcem w zamkniętym ogrodzie pełnym róż czeka tylko dziewicę. Autorka mogłaby powtórzyć za Milanem Kunderą, iż kobiety zaludniające jej świat powieściowy nie rodzą się jak żywi ludzie z ciała matki, ale z jednej sytuacji, zdania, metafory, w której, jak w orzeszku, ukryta jest jakaś elementarna możliwość człowieka. Postacie jej powieści są tymi możliwościami jej samej, które nie zostały urzeczywistnione. Kobiety sportretowane przez Martę Cywińską żyją we własnym świecie, jakby po drugiej stronie lustra, w którym mężczyzna pozostaje w ich cieniu, wszak to one piją z rogu jednorożca, co zapewnia im siłę, pozwala mężnie znosić niedolę, chroni przed chorobami i trucizną, gdyż jednorożec – jak głosi jedna z fantazji teologicznych – oczyszcza wodę zatrutą przez jad węża, kreśląc w niej rogiem znak krzyża. Marta Cywińska kocha wszystkie sportretowane kobiety w jednakowym stopniu. I wszystkie jednakowo ją przerażają. „Każda przekroczyła jakąś granicę, którą ja tylko obchodziłam dookoła. I właśnie ta przekroczona granica (granica, za którą kończy się moje „ja”) mnie pociąga. Powieść nie jest wyznaniem autora, lecz badaniem tego, czym jest życie ludzkie w pułapce, jaką stał się świat”. Pisanie o wybranych portretach kobiet sprawia autorce przyjemność. Jej źródłem jest sympatia, jaką darzy swoje bohaterki. Ten emocjonalny stosunek do przedmiotu badań, jak wiadomo postulowany przez krytykę feministyczną – korzystnie wpłynął na kształt książki, która w sposób profesjonalny łączy w sobie cechy poważnego studium naukowego z zaletami lektury pasjonującej i przyjemnej. Rezygnując z niewolniczej zależności od jednej tylko metody interpretacyjnej, autorka twórczo wykorzystuje refleksję teoretyczną różnych nurtów krytyki, co sprawia, że podejmowane przez nią wieloaspektowe analizy rzeczywistości prowadzą do przekonujących reinterpretacji ustalonych sądów na temat przywoływanych bohaterek i świata, w którym żyją. Sposób, w jaki Marta Cywińska pisze o swoich ulubionych postaciach, wywołuje u czytelnika sympatię dla przywoływanych tu kobiet i dla niej samej. Przynajmniej we mnie taka sympatia się zrodziła. Jednorożec jeszcze raz okazał swoją siłę. Teresa Zaniewska