Proskrypcja w nowej odsłonie. Niemieckie listy Wadowice

Funkcjonariusze służb bezpieczeństwa III Rzeszy stworzyli odpowiednio wcześniej alfabetyczny wykaz nazwisk Polaków potencjalnie groźnych dla przyszłej władzy okupacyjnej, przeznaczonych do szybkiego aresztowania i likwidacji, w który wyposażono m.in. Einsatzgruppen. Wykaz ten przetrwał w formie Sonderfahndungsbuch Polen, czyli Specjalnej księgi gończej dla Polski, wiemy jednak, że nie była to pierwsza tego typu lista. Zachowały się bowiem informacje o wcześniejszej, zaginionej obecnie, Specjalnej liście gończej dla Polski (Sonderfahndungsliste Polen). Proskrypcja w starożytnym Rzymie pierwotnie oznaczała przymusową sprzedaż majątku dłużnika. Do czasów II wojny światowej znaczenie tego pojęcia przeszło jednak sporą ewolucję. Autor ukazuje rozwój list proskrypcyjnych na ziemiach niemieckich aż do czasów nazistowskich, a następnie zastosowanie tych instrumentów gończych na potrzeby polityki okupacyjnej. Jak były tworzone listy proskrypcyjne? Kto miał się na nich znaleźć? W jakim zakresie korzystały z nich następnie służby bezpieczeństwa? Autor poszukuje odpowiedzi na te pytania, nie tylko analizując zachowaną księgę gończą dla Polski, lecz także porównując ją z analogicznymi publikacjami przygotowanymi na wypadek podboju krajów Europy Zachodniej. Grzegorz Bębnik ustala w przybliżeniu genezę i chronologię obecnie znanej wersji Sonderfahndungsbuch Polen, czyli Specjalnej księgi gończej dla Polski. Ta weryfikacja i solidnie uzasadnione wnioski, dotyczące czasu, miejsca i autorstwa księgi, będą z pewnością od tej pory przywoływane jako standardowe w polskiej historiografii. Monografia pozwoli na uporządkowanie informacji o niemieckich listach gończych, które w dotychczasowych opracowaniach, jak się okazuje, nie tylko były nieprecyzyjne, ale w wielu przypadkach mylne. prof. dr hab. Ryszard Kaczmarek Spis treści: Wykaz wybranych skrótów i skrótowców Wstęp. Niemieckie listy proskrypcyjne i księgi gończe jako problem badawczy Literatura przedmiotu i baza źródłowa Koncepcja i układ pracy Podziękowania Rozdział I. Listy i księgi gończe w ujęciu czasowym i przestrzennym. Niemieckie kryminalne księgi gończe przed wybuchem wojny Proskrypcje i proskrybowani Modus operandi podsumowanie Listy, periodyki, biuletyny Pomysł radcy Merkera i inne Od Deutsches Kriminalblatt do Deutsches Fahndungsbuch. Kryminalne środki gończe Od Geheimes Rundschreiben do Mitteilungsblatt der Gruppe IV E. Polityczne środki gończe Początek specjalnych list gończych Rozdział II. Niemieckie listy gończe dotyczące obywateli Rzeczypospolitej: ich geneza, sposoby zestawiania i odpowiedzialne za to struktury policyjne oraz źródła informacji Początki Rola Służby Bezpieczeństwa SS Rola niemieckich służb dyplomatycznych Inne podmioty Lokalne księgi i kartoteki gończe Rozdział III. Grupy operacyjne policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa jako adresaci Sonderfahndungsliste Polen: działania grup operacyjnych wobec polskich elit. Funkcjonowanie list gończych po wrześniu 1939 roku Grupy operacyjne literatura, stan badań, problemy Specyfika i zadania grup operacyjnych Lista oraz listy. Sonderfahndungsliste Polen w działaniach grup operacyjnych Tabela 1. Zestawienie grup operacyjnych działających we wrześniu 1939 roku W poszukiwaniu następcy Sonderfahndungsliste Polen Rozwiązanie grup operacyjnych i dalsze funkcjonowanie listy Rozdział IV. Powstanie i specyfika Sonderfahndungsbuch Polen, czyli Specjalnej księgi gończej dla Polski Kiedy powstała Sonderfahndungsbuch Polen? Kto ponosił odpowiedzialność za redagowanie Sonderfahndungsbuch Polen? Zagadnienia techniczne Kontynuacja Sporna liczba zapisów Kilka uwag o funkcjonowaniu Sonderfahndungsbuch Polen Rozdział V. Sonderfahndungsbuch Polen próba analizy Próba analizy zawartości księgi technikalia Tabela 2. Liczba zapisów księgi podzielonych pod względem alfabetycznym Tabela 3. Wielkość grup oznaczonych poszczególnymi symbolami Tabela 4. Zapisy księgi podzielone pod względem geograficznym Tabela 5. Zapisy księgi podzielone według zainteresowania poszczególnych placówek niemieckiej policji Tabela 6. Przykłady zapisów dotyczących osób z niewielkich miejscowości Próba analizy zawartości księgi biogramy Tabela 7. Wybrane przykłady osób zamieszczonych w księdze Tabela 8. Zamordowani (polegli) z rąk Niemców figurujący w tabeli 7 Tabela 9. Osoby figurujące w tabeli 7, zamieszczone w księdze, mimo że wcześniej zmarły, zginęły, zostały ujęte lub poniosły śmierć z rąk Niemców Podsumowanie Rozdział VI. Pierwsza emigracyjna proskrypcja Sonderfahndungsliste West Tabela 10. Obecni na Specjalnej liście gończej dla Zachodu członkowie polskich władz na uchodźstwie Tabela 11. Obecne na Specjalnej liście gończej dla Zachodu osoby z polskimi konotacjami Rozdział VII. Druga emigracyjna proskrypcja Sonderfahndungsliste Groß-Britannien Tabela 12. Obecni na Specjalnej liście gończej dla Wielkiej Brytanii członkowie polskich władz na uchodźstwie Tabela 13. Obecne na Specjalnej liście gończej dla Wielkiej Brytanii osoby z polskimi konotacjami Podsumowanie i zakończenie Aneks źródłowy Dokument nr 18 maja 1939 roku, Berlin. Notatka aktowa dotycząca wrogiej wobec niemczyzny działalności w Polsce Dokument nr 24 lipca 1939 roku, Berlin. Notatka aktowa dotycząca stanu prac Zentralstelle II P Dokument nr 323 października 1939 roku, Berlin. Notatka z narady w gabinecie szefa Gestapo Heinricha Müllera dotyczącej konieczności wydania Sonderfahndungsbuch Polen Dokument nr 420 października 1939 roku, Berlin. Depesza szefa Policji Bezpieczeństwa i SD w sprawie prac nad Specjalną księgą gończą dla Polski Dokument nr 512 marca 1940 roku, Kraków. Pismo Brunona Streckenbacha do podległych mu kierowniczych placówek policyjnych Bibliografia Ilustracje Nakładem Instytutu Pileckiego ukazały się dotychczas następujące monografie naukowe: