Jak przetrwać w Warszawie króla Stanisława Wadowice

Polskie oświecenie, Komisja Edukacji Narodowej, obiady czwartkowe, moralizatorskie bajki i Konstytucja 3 maja te skojarzenia przychodzą nam do głowy, kiedy myślimy o Warszawie drugiej połowy XVIII wieku. Na lekcjach języka polskiego czytaliśmy przecież bajki i satyry biskupa Krasickiego, na historii śledziliśmy losy zbierającego powstańców szewca Kilińskiego, na plastyce być może szkicowaliśmy piękne klasycystyczne budynki stolicy Ale czy kiedykolwiek myśleliśmy, jak żyło się warszawiakom za panowania ostatniego króla Polski? Na pewno nie wszyscy spędzali czas w Łazienkach Królewskich, w teatrze na placu Krasińskich czy w eleganckich sklepach na Krakowskim Przedmieściu Dawna Warszawa to miasto, którego już nie ma, choć wydaje się, że je dobrze znamy. Podróżując w przeszłość, przeniesiemy się w czasy, w których stolica rozwijała się bardzo dynamicznie, mimo że jej mieszkańcy przeczuwali kres pewnej epoki. Za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, w babim lecie dawnej Rzeczypospolitej, zarówno w, jak i nieopodal stolicy powstawały piękne pałace, ważne budynki użyteczności publicznej i reformowano stare miejskie zwyczaje. Jednocześnie wciąż była to ta sama Warszawa, w której kieszonkowcy mogli ukraść nam sakiewkę, a błoto pozbawić godności. W dodatku mogliśmy spotkać rosyjskiego żołnierza, który często zabierał i jedno, i drugie. Schyłek Rzeczypospolitej Obojga Narodów to epoka mająca swe blaski i cienie, zwłaszcza w stolicy. Ta bogata Warszawa bawiła się i ucztowała jak w epoce saskiej. Ta uboga jak zawsze biedowała, podziwiając powiewy nowoczesności: pierwsze prawdziwie wybrukowane ulice, miejską (niemalże działającą) kanalizację i pierwsze latarnie uliczne. I mogła skorzystać z mostu. Tylko jednego i za opłatą, bo mosty były wówczas zbytkiem. W Warszawie króla Stanisława staniemy się świadkami triumfów kultury i sztuki, po polsku nieudanych rewolucji, artystycznie wręcz nieudanego porwania króla i przeżyjemy zarazę, której nigdy nie było. Zobaczymy, jak można było zrobić majątek, ale i go szybko stracić. Dowiemy się, że spotkanie postaci tak osobliwych i tajemniczych, jak hrabia Cagliostro czy Casanova, mogło okazać się przepustką na salony, ale i zapowiedzią nielichych kłopotów. Mimo tego wszystkiego, w tych czasach zamętu i niepewności, Warszawę uznawano za najlepsze miejsce do życia. Dlaczego? Podczas tej krótkiej podróży spróbujemy się o tym przekonać. Zobaczmy zatem owe piękne pałace i zabłocone uliczki, zajrzyjmy do świątyń przesyconych aurą pobożności i do plugawych lupanarów. Jeśli szczęście nam dopisze, polećmy nad miastem balonem, który za czasów króla Stasia zawitał do kraju nad Wisłą. A naszym przewodnikiem niechaj będzie Wenecjanin z urodzenia, ale warszawiak z wyboru, malarz Bernardo Bellotto zwany Canaletto. Adam Podlewski filozof, historyk, badacz dziejów Warszawy, autor powieści historycznych i fantastycznych. Z jego miłości do polskiej stolicy narodziły się liczne artkuły o historii miasta oraz Marymonckie młyny, opowieść o porwaniu króla Stanisława Augusta przez konfederatów barskich. Współzałożyciel Warszawskiego Towarzystwa Fantastycznego Wykrot, stały współpracownik czasopism Skarpa Warszawska, Historia bez Tajemnic oraz Pocisk i edukator w Przystanku Historia, Centrum Edukacyjnym Instytutu Pamięci Narodowej. Spis treści: Okładka Strona tytułowa Wstęp I Spacer z Canalettem Obrazy stolicy Wkraczamy do miasta Powitanie ze Starą Warszawą Polityczne serce Warszawy. Krakowskie Przedmieście Rezydencje, parki i koszary Ku Wiśle Ujazdów, Łazienki i Wilanów II Spacer z innymi artystami Szafot, szpital, więzienie i kloaka Brzydkie strony pięknej Warszawy Zakazane przedmieścia III Lekcja historii warszawskiej Dzieje grodu Warsa i Sawy Im gruby schudnie (zmarznie), to chudy umrze Straszna Wisła Ognia unikać jak ognia Warszawskie zwierzęta (i to nie te z bajek) Warszawa w oczach przyjezdnych Warszawa sejmów i elekcji Czym są jurydyki? Zagubieni w czasie Koniec języka za przewodnika Mierzymy, ważymy, płacimy IV Warszawiak to brzmi dumnie Kim byli warszawiacy? Policzmy się Pierwszy mieszkaniec stolicy Jak zarobić na życie w stolicy? Niebezpieczna Warszawa V Coś dla ciała i podniebienia Gdzie szukać dachu nad głową? Światło i ciemność w Warszawie Czyste czy Bródno? Aprowizacja i przechowywanie żywności Targowiska, kramy i sklepy Pierwsza warszawska galeria handlowa Marymonckie młyny Kiedy trzeba zjeść na mieście Pierwsze kawiarnie Nie tylko chlebem warszawiak żyje Woda, herbata, kawa i coś mocniejszego Co zatem zrobić po przybyciu do Warszawy? VI Coś dla duszy i umysłu Warszawskie kościoły Pod opieką Matki Boskiej i świętych Jak to: nie było Powązek?! Oświecenie i jezuici Od kolegiów jezuickich do Collegium Nobilium Szkoła Rycerska Zabawy i widowiska publiczne Widowiska tajemne Loterie i hazard Prasa, książki, drukarnie Teatr i opera za dwa złote Mądre i zdrowe obiady czwartkowe Legendy i folklor warszawski VII Trudne sąsiedztwo Privilegium de non tolerandis Judaeis Obecni nieobecni Przyjazne jurydyki Stara Praga Szmulowizna. Podwarszawskie Eldorado Nowa Jerozolima. Pechowe osiedle handlowe Tumult majowy 1790 Żydzi i konstytucja Braterstwo broni Miejsce Żydów w społeczności Warszawy VIII Warszawa zarazy i szubienicy Zarazy i zakazy Okopy powietrzne Porwanie króla Stasia W cieniu szubienicy Portret kata Miłość w rozsądnej cenie IX Warszawa konstytucji i rewolucji Witaj majowa jutrzenko Prawdziwe kłamstwa mistrza Jana Rejtan 2.0 i inne niespodzianki Kryterium uliczne Rewolucja warszawska instrukcja obsługi Dramat w trzech aktach: Wieszanie (1794) Narodziny narodu (wersja warszawska) Tragedia Pragi X Słowo na koniec Przypisy Bibliografia Źródła ilustracji Indeks osób Indeks miejsc