Jak działać za pomocą słów?. Słomniki

Książka jest pierwszą opublikowaną monografią naukową w całości poświęconą twórczości Olgi Tokarczuk. Pisarka ukazana jest z jednej strony jako ktoś, kto słowo traktuje z ogromną powagą, zbliżając się do kabalistycznej wiary w jego sprawczą energię, z drugiej zaś jako literacka rewolucjonistka i aktywistka. Pisanie ma być dla niej „robieniem rzeczy ze słów” i rodzić się z potrzeby zmieniania świata (światów?), które również powstały z języka. Z tej perspektywy Olga Tokarczuk może być odbierana jako „łagodna rewolucjonistka”, która poddaje badawczemu oglądowi to, jak poszczególne języki (dyskursy) kształtują podmioty i rzeczywistość. Katarzyna Kantner interpretuje powieści Olgi Tokarczuk (od Podróży ludzi Księgi do Ksiąg Jakubowych), ukazując je jako praktykę etyczną i ważny głos w polskiej debacie publicznej oraz element komunikacji społecznej. Literatura zostaje potraktowana jako dyskurs krytyczny – narzędzie, za pomocą którego można ukazywać (ale też neutralizować) mechanizmy ekskluzji i opresyjne struktury obecne w innych typach dyskursu oraz przyznawać głos grupom marginalizowanym. W świetle tych analiz wyłania się także projekt innego rodzaju języka – takiego, który próbuje oddać sprawiedliwość i wytworzyć porozumienie. W książce pada również pytanie o specyficzne napięcie między tym, co „elitarne”, a tym, co „popularne”, a więc o to, czy radość opowieści i przyjemność lektury można połączyć z obnażaniem poznawczych klisz i wybijaniem czytelnika z etycznego i światopoglądowego komfortu. Katarzyna Kantner – literaturoznawczyni, copywriterka. W 2016 roku na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego obroniła pracę doktorską na temat twórczości Olgi Tokarczuk. W swoich badaniach koncentruje się na zagadnieniach takich jak intymistyka, antropologia współczesnej powieści oraz związki pomiędzy literaturą a filozofią. Autorka publikacji w „Pamiętniku Literackim”, „Ruchu Litrackim” i „Tekstualiach”. Spis treści: Wykaz skrótów WSTĘP Rozdział I: Dyskurs metaliteracki Olgi Tokarczuk 1. Paratopia (pisarz jako „samotnik”, „kloszard”, „medium”, „heretyk”, „światotwórca”) 2. Dyskurs zwany fikcją 3. Pisarz wobec wspólnoty 4. Literatura a inne dyskursy 4.1. Literatura a religia 4.2. Literatura a filozofia 4.3. Literatura a nauka 5. Genologia i kompozycja 6. Ethos Rozdział II: O przekraczaniu dyskursywnej granicy między człowiekiem a zwierzęciem 1. Literatura jako dyskurs 2. Literatura a „wola prawdy” 3. Antropocentryczne wykluczenie 4. Dyskursy o wykluczeniu, dyskursy wykluczenia i dyskursy wykluczonych 5. „My – oni”. Konstruowanie podmiotu dyskursu wykluczonych 6. Prawo głosu (o mechanizmach legitymizacji i delegitymizacji) 7. O tych, którzy są „w Prawie”, i o tych, którzy nie są 8. Prawda i bluźnierstwo 9. „Odwrotna eucharystia” i posthumanistyczna transsubstancjacja 10. Kryminał – kwestia gatunku 11. Prowadź swój pług przez kości umarłych w kontekście dyskursu środowiska ekoaktywistów 12. Inny punkt widzenia – literackie konceptualizacje pozaludzkich sposobów odbierania świata 13. Milczenie zwierząt 14. Bios i zoe Rozdział III: Dyskurs postsekularny w prozie Olgi Tokarczuk 1. Podróż ludzi Księgi 1.1. Niemota i milczenie transcendentne 1.2. „Trzecia droga” – alchemia jako nieudana próba 1.3. „Jestem” jako asercja 2. Prawiek i inne czasy 3. Dom dzienny, dom nocny 3.1. Historia Paschalisa – żywot nienormatywny 3.2. Nożownicy – antypsalm 4. Anna In w grobowcach świata 5. Bieguni 5.1. Ewangelia wygnanego Boga 5.2. Dies irae – sąd nad stwórcą 6. Księgi Jakubowe (o rewolucji w języku) 6.1. Frankizm jako „przynaglanie końca” 6.2. Herezja i ortodoksja 6.3. Mesjasz jako fabulator 6.4. Karnawał mesjański 6.5. Mesjasz jako tłumacz 6.6. Mesjasz jako ideolog Rozdział IV: Polacy i Inni. Dyskursywne relacje międzyetniczne w prozie Olgi Tokarczuk 1. Czy „Tokarczuk” to jest polskie nazwisko? 2. Relacja pierwsza: Polacy i Żydzi 2.1. Prawiek i inne czasy 2.2. Księgi Jakubowe 3. Relacja druga: Polacy i Niemcy 3.1. Prawiek i inne czasy 3.2. Dom dzienny, dom nocny 4. Relacja trzecia: Polacy a narody „Wschodu” 4.1. Prawiek i inne czasy: smutny bies – casus Iwana Mukty 4.2. Ostatnie historie: „Panna z dalekiego kraju” – casus Paraskewii Rozdział V: Dyskurs a rzeczywistość psychiczna 1. Che Guevara: obłęd jako dyskurs, który zaraża 2. Bieguni 2.1. Psycho(ideo)logia i ucieczka w przypadkowość 2.2. Kunicki – obłęd jako czytanie znaków 3. E.E. 3.1. Przypadek panny E.E. / przypadek pacjentki S.W. 3.2. Podmiot „mediumiczny” – osobowość w fazie kryzysu 3.3. Kryzys racjonalności 3.4. Lektura znaków – o przywracaniu utraconej całości doświadczenia Zakończenie Bibliografia Nota Bibliograficzna Indeks NAZWISK SUMMARY