Historia botaniki farmaceutycznej (MOBI) Skępe

Historia botaniki farmaceutycznej to nigdy wcześniej nieopowiedziana historia najstarszej gałęzi wiedzy o leku. Nasycona tysiącami szczegółów, w tym nazwami rzadkich dawnych roślin leczniczych odnalezionych i zidentyfikowanych w wiekowych źródłach. Zawiera setki cytatów ze starych dzieł naukowych, w tym łacińskich, po raz pierwszy wykorzystanych w historiografii farmacji i botaniki. Powołuje się na blisko półtora tysiąca źródeł z podaniem stron. Sięga do pokrewnych dziedzin: aptekarstwa, receptury, chemii, chirurgii, przemysłu, terapii, odsłaniając przed czytelnikiem te ich kompetencje, które wychodziły od znajomości samych roślin albo które od botaniki domagały się rozstrzygnięć i wskazówek do swego dalszego rozwoju. Opisuje błędy i niespełnione nadzieje dawnej terapii, farmakologii, taksonomii Magistranci, doktoranci i młodzi naukowcy poznają z tej książki korzenie problemów naukowych współczesnej farmacji i botaniki oraz bibliografię odkryć. Każdy rozdział zamyka podsumowanie głównych myśli, teorii i wyzwań naukowych, ułatwiające studiowanie tematu. Rośliny były przez setki lat niemal jedynym źródłem substancji leczniczych, książka ta opowiada więc sporą część dziejów całej naukowej farmacji. Przedstawiono po raz pierwszy w piśmiennictwie polskim m.in.: farmakognostyczne i chemotaksonomiczne spostrzeżenia Linneusza, zdobycze XVIII-wiecznej chemii farmaceutycznej, rolę toksykologii w powstaniu koncepcji drobnoustrojowej etiologii chorób, narodziny mikroskopii dla histologii, histochemii i patologii roślin, botaniczne początki mikrobiologii lekarskiej, materiały i antyseptyki naturalne w dawnej chirurgii, wiekowe korzenie farmacji galenowej, badającej zależność składu leku roślinnego od warunków rozwoju roślin i technologii ich przerobu. Spis treści: Okładka Strona tytułowa Strona redakcyjna Spis treści Skróty Oznaczenia Powołania w tekście Notacja nazw taksonomicznych Przedmowa Dla kogo jest ta książka? Botanika jako dziedzina farmacji Hipotezy i zakres opracowania Historia materii medycznej, botaniki farmaceutycznej i farmakognozji w opracowaniach Polecane bibliografie Metodyka Ważne zastrzeżenie Podziękowania 1. Wprowadzenie 2. Roślina lecznicza, materia medyczna i pokrewne pojęcia podstawowe Podsumowanie rozdziałów 12 3. Tożsamość biologiczna surowców uważanych za roślinne 3.1. Problem tożsamości grzybów 3.2. Surowce związane z owadami 3.3. Lecznicze organizmy morskie uważane za rośliny 3.4. Surowce zwierzęce i zwierzęta lecznicze 3.5. Surowce roślinne powstałe przy udziale owadów Podsumowanie rozdziału 3 4. Bogactwo dawnej materii medycznej 4.1. Dogłębne badanie przyrody 4.2. Poznawanie materii medycznej odległych krajów i kultur 4.3. Etymologia i leksykografia medyczno-farmaceutyczna oraz historia naturalna Podsumowanie rozdziału 4 5. Zainteresowania naukowe farmacji 6. Początki farmakognozji surowców roślinnych 6.1. Materia medyczna w teorii sygnatur 6.2. Krytyka sygnaturyzmu 6.3. Chemiczne metody badania materii medycznej 6.3.1. Analiza chemiczna i metoda rozpuszczalnościowa 6.3.2. Metoda sensualna, czyli organoleptyczna 6.3.3. Indykatory naturalne 6.4. Badania fizjologiczne i kliniczne 6.4.1. Ocena danych literaturowych 6.4.2. Eksperymenty fizjologiczne 6.4.3. Historia medyczna, testy kliniczne 6.5. Ewolucja metod badawczych w XVIII i na początku XIX w. Podsumowanie rozdziału 6 7. Kierunki rozwoju farmakognozji 7.1. Wykrywanie fałszerstw surowców leczniczych 7.2. Izolacja czystych metabolitów z surowców roślinnych 7.3. Rozwój chemii surowców i farmakologii substancji roślinnych 7.4. Rozwój anatomii roślin 7.5. Początki mikroskopowej botaniki farmaceutycznej 7.6. Początki mikrohistochemii roślin i krystalografii farmaceutycznej 7.7. Poszukiwania zamienników i namiastek 7.8. Odpowiedniki roślin leczniczych we florach egzotycznych 7.9. Materia medyczna i farmakognozja jako dziedziny nauki 7.10. Ikonografia farmakognostyczna Podsumowanie rozdziału 7 8. Botanika linneuszowska w farmacji 8.1. Rozprzestrzenianie się nomenklatury i diagnoz LINNEUSZA w farmacji 8.2. Opór tradycji i błędy 8.3. Identyfikacja gatunkowa a losy surowców leczniczych 8.4. Materia medica LINNEUSZA i jej kontynuatorzy 8.5. Wspólny rozwój taksonomii i farmakognozji 8.6. Corollaria, system naturalny oraz ich przełomowy wpływ na farmakognozję. Anatomia surowca roślinnego a taksonomia 8.7. Krytyka i rozwój chemotaksonomii Podsumowanie rozdziału 8 9. Standaryzacja morfologiczna surowca 9.1. Wprowadzanie terminologii botanicznej do farmacji 9.2. Terminy botaniczne jako nazwy konkretnych surowców 9.3. Autoryzowanie terminów morfologicznych i nazw surowców Podsumowanie rozdziału 9 10. Standaryzacja taksonomiczna surowca 10.1. Protologi gatunków oparte na surowcach leczniczych 10.2. Trudności w badaniu surowców leczniczych i określaniu ich gatunków 10.3. Redukcjonizm w taksonomii gatunków macierzystych 10.4. Farmakognozja bez taksonomii 10.5. Długo nierozpoznawane gatunki macierzyste 10.6. Standaryzacja taksonomiczna surowca leczniczego w wieku XX Podsumowanie rozdziału 10 11. Standaryzacja nomenklatoryczna w farmacji 11.1. Nadmiar nazw roślin lub surowców 11.2. Upraszczanie i normalizacja nomenklatury 11.3. Nazwy tajemne surowców i preparatów 11.4. Nazwy egzotyczne lub fantazyjne i ich latynizacja 11.5. Eponimy i hagionimy 11.6. Homonimy 11.7. Psucie nomenklatury materii medycznej Podsumowanie rozdziału 11 12. Gatunki rzadkie w literaturze 12.1. Rzadko wspominane gatunki i surowce lecznicze 12.2. Rzadko wspominane zamienniki (rośliny równorzędne leczniczo) 12.3. Powrót do zarzuconych surowców leczniczych Podsumowanie rozdziału 12 13. Towaroznawstwo surowców leczniczych i handel 13.1. Trasy dowozu i handel hurtowy 13.2. Farmacja a drogistyka Podsumowanie rozdziału 13 14. Taksonomia przeciw hiperklasyfikacji surowców 14.1. Nauka o korze chinowej chinologia 14.2. Inne hiperklasyfikacje Podsumowanie rozdziału 14 15. Kolekcje i katalogi materii medycznej 15.1. Kolekcje i ich przeznaczenie 15.2. Pozataksonomiczne typowanie materii medycznej 15.3. Interpretacja taks, dozariuszy i ofert handlowych Podsumowanie rozdziału 15 16. Poszerzanie i rozpowszechnianie wiedzy farmaceutycznej 16.1. Poszukiwania nowych danych i katalogowanie wiedzy 16.2. Materia medyczna w źródłach florystycznych 16.3. Powielenia i plagiaty 16.4. Dyspensatoria powszechne i farmakopee powszechne 16.5. Przedruki farmakopei 16.6. Dzieła farmaceutyczne dwu- i wielojęzyczne Podsumowanie rozdziału 16 17. Postęp badań materii medycznej po 1870 r. Podsumowanie rozdziału 17 18. Polskie odkrycia i badania roślin leczniczych Podsumowanie rozdziału 18 19. Obraz farmacji i leku przez pryzmat materii medycznej 19.1. Typologia źródeł 19.2. Spojrzenie ilościowe 19.3. Spojrzenie terapeutyczne 19.4. Chronologia 19.5. Przemysłowe zainteresowania farmacji Podsumowanie rozdziału 19 20. Klasyfikacje i systemy materii medycznej 20.1. Graficzne początki klasyfikacji materii medycznej i taksonomii roślin 20.2. Klasyfikacje wydzielin roślinnych 20.3. Pozataksonomiczne systemy materii medycznej 20.4. Zestawy surowców i preparatów do receptury 20.5. Skład i ewolucja zestawów Podsumowanie rozdziału 20 21. Wyodrębnianie się dziedzin wiedzy o materii roślinnej 21.1. Materia pokarmowa 21.1.1. Surowce spożywcze w terapii 21.1.2. Kierunek encyklopedyczny 21.1.3. Nazwy farmaceutyczne produktów spożywczych 21.2. Toksykologia roślin i jej odległe skutki dla wiedzy o leku. Materia toksykologiczna 21.2.1. Poszukiwanie nowych danych 21.2.2. Siedlisko a właściwości roślin 21.2.3. Poszukiwania reguł i zależności 21.2.4. Trujące rośliny jako leki. Systemy trucizn 21.2.5. Rozwój wiedzy o niestałości składu roślin leczniczych 21.2.6. Kolejne źródła zmienności składu leku roślinnego 21.3. Początki mikrobiologii i fitopatologii 21.3.1. Poznawanie grzybów mikroskopijnych i grzybowych chorób roślin 21.3.2. Odkrycie bakterii i drożdży w XVII w. 21.3.3. Mikroorganizmy a pojęcie choroby 21.3.4. Grzyby chorobotwórcze i medycyna roślinna I poł. XIX w. 21.3.5. Teoria jadów i wyziewów. Botaniczne wyniki poszukiwań czynników chorobotwórczych 21.4. Materia chirurgiczna 21.4.1. Naturalne surowce chirurgiczne i sporządzane z nich materiały 21.4.2. Nowe surowce i materiały w systemie antyseptycznym LISTERA i później 21.4.3. Roślinne materiały elastyczne, pęczniejące i klejące 21.5. Środki stosowane zewnętrznie 21.6. Materia kosmetyczna 21.7. Materia weterynaryjna Podsumowanie rozdziału 21 22. Zagadnienia apteczne i recepturowe związane z roślinną materią medyczną 22.1. Trwałość surowców i preparatów w praktyce aptecznej 22.1.1. Aromaty i surowce o mocnym smaku 22.1.2. Inne surowce i przetwory roślinne. Reguły zbioru i suszenia 22.1.3. Preparaty i leki złożone 22.2. Preparaty galenowe 22.2.1. Przetwory galenowe w ścisłym znaczeniu 22.2.2. Stosowanie nieprzetworzonych roślin leczniczych Podsumowanie rozdziału 22 23. Nazwa i jej wartość definiująca w naukach farmaceutycznych 23.1. Zrywanie z łaciną 23.2. Zrywanie z tradycją 23.3. Zrywanie z nomenklaturą naukową Podsumowanie rozdziału 23 Bibliografia Uzupełnienia Przypisy