Ergonomia i higiena przemysłowa. Wykłady. Rybnik

Podręcznik obejmuje zagadnienia teoretyczne i organizacyjne pracy, zasady projektowania ergonomicznego, zagadnienia projektowania przestrzeni roboczej, problematykę fizjologii pracy, ocenę obciążeń pracą i wydatku energetycznego oraz wymagania normatywne w ergonomii. SPIS TREŚCI OD AUTORA ........................................................................................................................... 7 ERGONOMIA .......................................................................................................................... 9 1. Rozwój ergonomii jako nauki ............................................................................................. 9 2. Ergonomia jako nauka interdyscyplinarna ..................................................................... 10 3. System człowiek - praca i jego podsystemy w analizach ergonomicznych ................... 12 4. Fizjologiczne aspekty aktywności fizycznej człowieka ................................................... 16 4.1. Klasyfikacja rodzajów pracy ........................................................................................ 16 4.2. Fizjologia obciążeń fizycznych .................................................................................... 18 4.3. Koszt obciążeń fizycznych na stanowisku pracy.......................................................... 24 4.4. Metody oceny obciążenia fizycznego ........................................................................... 24 4.4.1. Ocena wielkości wydatku energetycznego ......................................................... 25 4.4.2. Szacunkowa ocena obciążenia statycznego ........................................................ 28 4.4.3. Szacunkowa ocena obciążenia monotypowością ruchów roboczych ................. 28 4.5. Obciążenia psychiczne w procesie pracy ..................................................................... 29 4.5.1. Ocena obciążeń psychicznych ............................................................................ 30 4.5.2. Stres i stresory psychospołeczne w miejscu pracy ............................................. 32 5. Zagadnienia organizacyjne w ergonomii ......................................................................... 35 5.1. Optymalizacja czasu pracy, przerw w pracy i pracy zmianowej .................................. 35 5.2. Organizacja postawy przy pracy na stanowisku pracy ................................................. 38 5.3. Optymalizacja postawy przy pracy ............................................................................... 39 6. Projektowanie ergonomiczne ............................................................................................ 42 6.1. Ergonomia koncepcyjna i korekcyjna .......................................................................... 43 6.2. Czynnik antropotechniczny w projektowaniu przestrzeni roboczej ............................. 44 6.3. Metody kształtowania struktury przestrzennej stanowiska pracy ................................ 48 6.4. Zasady ergonomiczne w projektowaniu stanowisk pracy ............................................ 50 6.5. Komputerowe wspomaganie projektowania ergonomicznego ..................................... 52 7. Normalizacja w ergonomii ................................................................................................ 55 4 MATERIALNE ŚRODOWISKO PRACY I HIGIENA PRZEMYSŁOWA ................... 57 8. Składniki materialnego środowiska pracy i ich charakterystyka ................................. 57 9. Oświetlenie .......................................................................................................................... 59 9.1. Rola percepcji wzrokowej w postrzeganiu obszaru pracy ............................................ 59 9.2. Fizjologia procesu widzenia i cechy wzroku ................................................................ 60 9.3. Wpływ oświetlenia na proces prawidłowej percepcji wzrokowej ................................ 62 9.4. Kształtowanie oświetleniowych warunków pracy........................................................ 64 9.4.1. Wprowadzanie światła na stanowisko pracy ...................................................... 64 9.4.2. Podstawowe wielkości i jednostki świetlne........................................................ 67 9.4.3. Kształtowanie stanowiska pracy dla sprawnej percepcji wzrokowej ................. 68 9.5. Ocena ilościowa i jakościowa parametrów oświetlenia na stanowisku pracy .............. 68 9.6. Wymagania normatywne dla oceny warunków oświetlenia ........................................ 70 10. Hałas w środowisku pracy ............................................................................................... 71 10.1. Fizjologia narządu słuchu .......................................................................................... 72 10.2. Wpływ bodźców dźwiękowych na organizm pracownika ........................................ 73 10.3. Ocena narażenia pracownika na hałas ....................................................................... 75 10.4. Metody zwalczania hałasu w miejscu pracy .............................................................. 76 11. Drgania mechaniczne na stanowiskach pracy ............................................................... 77 11.1. Charakterystyka drgań mechanicznych (wibracji) .................................................... 77 11.2. Wpływ drgań mechanicznych na organizm człowieka ............................................. 78 11.3. Ocena zagrożenia drganiami mechanicznymi na stanowisku pracy.......................... 81 11.4. Działania zabezpieczające pracownika przed drganiami .......................................... 84 12. Mikroklimat w miejscu pracy ......................................................................................... 85 12.1. Oddziaływanie środowiska termicznego na organizm człowieka ............................. 85 12.1.1. Komfort cieplny i aklimatyzacja ................................................................... 86 12.1.2. Skutki przegrzania organizmu ....................................................................... 87 12.1.3. Skutki wychłodzenia organizmu ................................................................... 89 12.2. Ocena warunków pracy w mikroklimacie gorącym .................................................. 90 12.3. Ocena warunków pracy w mikroklimacie zimnym ................................................... 91 12.4. Środki techniczne i organizacyjne w regulacji warunków mikroklimatycznych ...... 93 12.4.1. Czynniki regulacji środowiska gorącego ...................................................... 93 12.4.2. Czynniki regulacji środowiska zimnego ....................................................... 94 13. Promieniowanie elektromagnetyczne w miejscu pracy ................................................ 95 13.1. Charakterystyka promieniowania elektromagnetycznego wielkiej częstotliwości i jego źródeł ............................................................................................................... 95 13.2. Oddziaływanie promieniowania elektromagnetycznego na człowieka ..................... 96 5 13.3. Zasady ochrony pracy w polach elektromagnetycznych ........................................... 97 13.4. Pomiary i ocena warunków pracy w obecności pól elektromagnetycznych ........... 100 14. Promieniowanie jonizujące w miejscu pracy ............................................................... 100 14.1. Rodzaje i źródła promieniowania jonizującego ....................................................... 101 14.2. Oddziaływanie promieniowania jonizującego na organizm ludzki ......................... 103 14.3. Detekcja promieniowania jonizującego ................................................................... 106 14.4. Ochrona przed promieniowaniem jonizującym ....................................................... 107 15. Zanieczyszczenie powietrza w miejscu pracy .............................................................. 108 15.1. Zanieczyszczenie powietrza pyłami ........................................................................ 108 15.1.1. Wpływ zapylenia na organizm człowieka ................................................... 109 15.1.2. Ocena zagrożenia pracownika w warunkach zapylenia .............................. 110 15.1.3. Profilaktyka na stanowiskach zagrożonych zapyleniem ............................. 112 15.2. Zanieczyszczenie powietrza substancjami chemicznymi ........................................ 113 15.2.1. Oddziaływanie substancji chemicznych na organizm ludzki ...................... 114 15.2.2. Normowanie dopuszczalnych poziomów narażenia zawodowego ............. 115 15.2.3. Metody pomiarowe substancji chemicznych w środowisku pracy ............. 116 16. Czynniki biologiczne ...................................................................................................... 117 16.1. Charakterystyka i klasyfikacja czynników biologicznych ...................................... 117 16.2. Metody wykrywania czynników biologicznych w powietrzu środowiska pracy .... 118 16.3. Zasady profilaktyki oraz zwalczania czynników biologicznych ............................. 118 17. Choroby zawodowe ........................................................................................................ 119 17.1. Podstawy prawne ..................................................................................................... 119 17.2. Profilaktyka chorób zawodowych ........................................................................... 120 18. Wypadki przy pracy i ich mierniki .............................................................................. 121 18.1. Klasyfikacja wypadkowego wypadków przy pracy ................................................ 121 18.2. Wypadkowość i jej mierniki .................................................................................... 121 18.3. Zagrożenia i zdarzenie wypadkowe......................................................................... 122 18.4. Badanie wypadku..................................................................................................... 123 18.5. Profilaktyka wypadkowa ......................................................................................... 124 19. Rola higienisty przemysłowego w kształtowaniu bezpieczeństwa pracy .................. 125 BIBLIOGRAFIA .................................................................................................................. 126