Neurologia. Podręcznik dla studentów fizjoterapii. Tom 2 Myślenice

Pierwszy w Polsce podręcznik łączący wiadomości z zakresu neurologii i fizjoterapii w neurologii. Poszczególne rozdziały zostały opracowane przez lekarzy i fizjoterapeutów, którzy mają doświadczenie w pracy klinicznej i jednocześnie dydaktycznej. Podręcznik obejmuje podstawy anatomiczno-fizjologiczne chorób układu nerwowego, zagadnienia diagnostyki medycznej wykorzystywanej przez neurologów oraz wiedzę z dziedziny neurologii klinicznej i badania funkcjonalnego wraz z planowaniem fizjoterapii chorób ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Rozdziały omawiające choroby układu nerwowego mają tę samą strukturę. W pierwszej części prezentowane są wiadomości kliniczne, a w części drugiej - z zakresu fizjoterapii. Spis treści: 3. Choroby demielinizacyjne ośrodkowego układu nerwowego 313 3.1. Podstawy kliniczne chorób demielinizacyjnych ośrodkowego układu nerwowego Jan Kochanowski, Katarzyna Kępczyńska 313 3.1.1. Stwardnienie rozsiane 313 3.1.1.1. Epidemiologia 313 3.1.1.2. Patogeneza 314 3.1.1.3. Objawy kliniczne 315 Przebieg kliniczny 316 3.1.1.4. Diagnostyka 317 Rezonans magnetyczny 317 Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego 318 Potencjały wywołane 318 3.1.1.5. Rozpoznanie 319 3.1.1.6. Leczenie 319 3.1.1.7. Diagnostyka różnicowa 322 3.1.2. Zapalenie nerwów wzrokowych i rdzenia kręgowego 324 3.1.2.1. Definicja 324 3.1.2.2. Epidemiologia 325 3.1.2.3. Obraz kliniczny 325 3.1.2.4. Diagnostyka 326 Rezonans magnetyczny mózgowia oraz rdzenia kręgowego 326 Przeciwciała w surowicy krwi 328 Inne badania diagnostyczne 328 Kryteria diagnostyczne 328 3.1.2.5. Leczenie 330 3.1.3. Inne choroby demielinizacyjne ośrodkowego układu nerwowego 330 3.1.3.1. Centralna mielinoliza mostu 330 Definicja 330 Obraz kliniczny 331 Diagnostyka obrazowa 331 Leczenie 331 3.1.3.2. Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia 331 Definicja 331 Etiologia 331 Obraz kliniczny 332 Diagnostyka 332 Leczenie 332 3.1.3.3. Ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego 333 Definicja 333 Etiologia 333 Obraz kliniczny 333 Diagnostyka 333 Leczenie 333 3.2. Fizjoterapia w stwardnieniu rozsianym Beata Mielańczuk-Lubecka, Daniel Malczewski 336 3.2.1. ,,Okno możliwości" 336 3.2.2. Objawy stwardnienia rozsianego determinujące planowanie i przebieg terapii 336 3.2.3. Spastyczność 337 3.2.4. Chód 339 3.2.5. Równowaga i koordynacja 341 3.2.6. Zawroty głowy i zaburzenia widzenia 342 3.2.7. Zespół zmęczenia 342 3.2.8. Ból 343 3.2.9. Dyzartria 343 3.2.10. Zaburzenia połykania 344 3.2.11. Dysfunkcja pęcherza i jelit 344 3.2.12. Problemy sfery intymnej 346 3.2.13. Klinimetria 347 3.2.14. Rekomendacje dotyczące ćwiczeń lub fizjoterapii z uwzględnieniem stopnia zaawansowania choroby wg wyniku skali EDSS 349 3.2.15. Rehabilitacja zaburzeń funkcji poznawczych 352 3.2.16. Sport w stwardnieniu rozsianym 353 3.2.17. Czerwone flagi 353 4. Choroby zwyrodnieniowe układu nerwowego 357 4.1. Podstawy kliniczne chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego Martyna Wypych, Lidia Kiryła, Katarzyna Stopińska, Agata Wierzchowska-Ciok, Artur Sadowski, Lidia Bińkowska 357 4.1.1. Parkinsonizm 357 4.1.1.1. Choroba Parkinsona 358 Definicja choroby 359 Epidemiologia 359 Objawy kliniczne 360 Diagnostyka różnicowa 362 Diagnostyka laboratoryjna 363 Rozpoznanie 363 Terapia 364 Ocena stopnia nasilenia choroby Parkinsona 368 4.1.2. Inne choroby układu pozapiramidowego 368 4.1.2.1. Pląsawice 368 Choroba Huntingtona 368 4.1.2.2. Dystonie 371 Definicja 371 Epidemiologia 372 Objawy 372 Diagnostyka różnicowa 373 Terapia 373 4.1.2.3. Tiki 374 Diagnostyka różnicowa 374 Diagnostyka laboratoryjna 375 Rozpoznanie 375 Terapia 375 4.1.2.4. Drżenie samoistne 375 Definicja 375 Epidemiologia 376 Objawy kliniczne 376 Diagnostyka różnicowa 376 Diagnostyka laboratoryjna 376 Rozpoznanie 376 Terapia 377 4.1.2.5. Zespół niespokojnych nóg 377 Definicja 377 Epidemiologia 377 Objawy kliniczne 377 Diagnostyka różnicowa 377 Diagnostyka laboratoryjna 378 Rozpoznanie 378 Terapia 378 4.1.3. Choroba Alzheimera 379 4.1.3.1. Epidemiologia 379 4.1.3.2. Podłoże genetyczne 379 4.1.3.3. Patofizjologia 380 4.1.3.4. Objawy kliniczne 380 4.1.3.5. Diagnostyka różnicowa 381 4.1.3.6. Diagnostyka 381 4.1.3.7. Rozpoznanie 382 4.1.3.8. Terapia 382 Leczenie farmakologiczne 382 Leczenie pozafarmakologiczne 383 4.1.4. Zespoły otępienne 383 4.1.4.1. Otępienie czołowo-skroniowe i otępienie z ciałami Lewy'ego 383 Objawy kliniczne, badania dodatkowe, różnicowanie i terapia 384 4.1.4.2. Otępienie naczyniopochodne 387 Definicja 387 Epidemiologia 387 Obraz kliniczny 388 Badania dodatkowe 388 Rozpoznanie 388 Leczenie 389 4.1.5. Stwardnienie zanikowe boczne 390 4.1.5.1. Epidemiologia 390 4.1.5.2. Objawy kliniczne 390 4.1.5.3. Diagnostyka różnicowa 391 4.1.5.4. Diagnostyka laboratoryjna 392 4.1.5.5. Rozpoznanie 392 4.1.5.6. Terapia 392 Leczenie farmakologiczne 392 Leczenie pozafarmakologiczne 393 4.1.5.7. Terapia logopedyczna w chorobie neuronu ruchowego 393 Podstawowe zasady terapii logopedycznej w stwardnieniu zanikowym bocznym 394 4.2. Fizjoterapia w chorobach zwyrodnieniowych układu nerwowego Karolina Krzysztoń 398 4.2.1. Wprowadzenie 398 4.2.2. Fizjoterapia w chorobie Parkinsona 398 4.2.2.1. Diagnostyka i plan terapii 399 4.2.2.2. Możliwości terapeutyczne 404 Zaopatrzenie ortopedyczne 413 4.2.2.3. Możliwości pomocy - grupy i stowarzyszenia samopomocy 416 4.2.3. Fizjoterapia w parkinsonizmach atypowych 416 4.2.4. Fizjoterapia w pląsawicy Huntingtona 418 4.2.5. Fizjoterapia w dystoniach 419 4.2.6. Fizjoterapia w zespole Tourette'a 421 4.2.7. Fizjoterapia w drżeniu samoistnym 422 4.2.8. Fizjoterapia w chorobie Alzheimera i innych zespołach otępiennych 422 4.2.9. Fizjoterapia w stwardnieniu zanikowym bocznym 423 4.2.9.1. Ogólne zasady terapii 425 4.2.9.2. Zaburzenia oddechowe 426 4.2.9.3. Zmęczenie 427 5. Choroby obwodowego układu nerwowego i mięśni 431 5.1. Podstawy kliniczne chorób obwodowego układu nerwowego i mięśni Joanna Cegielska, Artur Sadowski 431 5.1.1. Zaniki mięśni pochodzenia rdzeniowego 432 5.1.1.1. Rdzeniowy zanik mięśni 432 Objawy kliniczne 433 Terapia 434 5.1.1.2. Opuszkowo-rdzeniowy zanik mięśni Kennedy'ego 435 Epidemiologia i patogeneza 436 Objawy kliniczne 436 Diagnostyka 437 Diagnostyka różnicowa 438 Terapia 439 5.1.1.3. Zespół post-polio 439 Epidemiologia i patogeneza 439 Objawy kliniczne 440 Diagnostyka 440 Różnicowanie 441 Rozpoznanie 441 Terapia 441 5.1.2. Neuropatie nabyte i uwarunkowane genetycznie 441 5.1.2.1. Neuropatie nabyte 443 Epidemiologia 443 Objawy kliniczne 444 Diagnostyka różnicowa i laboratoryjna 445 Rozpoznanie 445 Postępowanie terapeutyczne 445 5.1.2.2. Pierwotne neuropatie immunologiczne (zapalne) 446 Zespół Guillaina-Barrégo 446 Przewlekła zapalna poliradikuloneuropatia demielinizacyjna 448 Wieloogniskowa neuropatia ruchowa 449 5.1.2.3. Neuropatie uwarunkowane genetycznie 450 Neuropatie kręgu CMT 451 5.1.3. Choroby złącza nerwowo-mięśniowego 453 5.1.3.1. Miastenia 454 Epidemiologia 455 Objawy kliniczne 455 Specyficzne problemy w miastenii 457 Diagnostyka różnicowa 457 Diagnostyka laboratoryjna 458 Rozpoznanie 458 Terapia 458 5.1.3.2. Inne zaburzenia transmisji nerwowo-mięśniowej 459 Zespół miasteniczny Lamberta-Eatona 459 Botulizm 460 5.1.4. Miopatie nabyte i uwarunkowane genetycznie 460 5.1.4.1. Wybrane miopatie nabyte 461 Zapalenia mięśni o podłożu immunologicznym 461 Miopatie polekowe i toksyczne 463 Miopatie w chorobach tarczycy 463 5.1.4.2. Wybrane miopatie uwarunkowane genetycznie 464 Dystrofie mięśniowe postępujące i miopatie wrodzone 464 Miopatie z defektem metabolicznym 470 5.1.5. Neuromiopatie związane z chorobą krytyczną 471 5.2. Fizjoterapia w chorobach obwodowego układu nerwowego i mięśni Agnieszka Stępień, Joanna Ścibek, Katarzyna Bienias, Jakub Stolarski, Agata Zdrowowicz 475 5.2.1. Wprowadzenie 475 5.2.2. Fizjoterapia w wybranych grupach chorób nerwowo-mięśniowych uwarunkowanych genetycznie (SMA, dystrofiach mięśniowych, CMT) 476 5.2.3. Fizjoterapia w neuropatiach nabytych 482 5.2.3.1. Fizjoterapia w neuropatii cukrzycowej 482 5.2.3.2. Fizjoterapia w zespole Guillaina-Barrégo 483 Fizjoterapia bólu u pacjentów z zespołem Guillaina-Barrégo 484 5.2.4. Fizjoterapia u pacjentów z miastenią 485 6. Choroby napadowe układu nerwowego 487 6.1. Podstawy kliniczne chorób napadowych ośrodkowego układu nerwowego Izabela Domitrz, Piotr Chądzyński, Agnieszka Korzeluch, Katarzyna Stopińska, Lidia Kiryła 487 6.1.1. Bóle głowy 487 6.1.1.1. Samoistne bóle głowy 487 Migrena 488 Ból głowy typu napięciowego 491 Klasterowy ból głowy 492 6.1.1.2. Wtórne bóle głowy (objawowe) 493 Szyjnopochodny ból głowy 493 6.1.1.3. Inne określone bóle głowy - neuralgia trójdzielna 494 6.1.2. Zawroty głowy 495 6.1.2.1. Definicja 495 6.1.2.2. Klasyfikacja 495 6.1.2.3. Objawy kliniczne i przyczyny układowych zawrotów głowy 496 Leczenie 497 6.1.2.4. Objawy i przyczyny nieukładowych zawrotów głowy 497 Leczenie 499 6.1.2.5. Różnicowanie kliniczne typów zawrotów głowy i czerwone flagi 499 6.1.3. Padaczka 500 6.1.3.1. Definicja 500 6.1.3.2. Epidemiologia 500 6.1.3.3. Objawy kliniczne 501 6.1.3.4. Klasyfikacja napadów padaczkowych 501 6.1.3.5. Diagnostyka 503 6.1.3.6. Rozpoznanie 503 6.1.3.7. Terapia 504 Leczenie farmakologiczne 504 Leczenie niefarmakologiczne 505 6.1.3.8. Sport a padaczka 505 6.2. Fizjoterapia w chorobach napadowych układu nerwowego Beata Mielańczuk-Lubecka, Jakub Stolarski 510 6.2.1. Fizjoterapia w bólach głowy 510 6.2.1.1. Diagnostyka fizjoterapeutyczna w bólach głowy 510 6.2.1.2. Możliwości terapeutyczne 511 Terapia manualna 511 Terapia punktów spustowych 511 Neuromobilizacja nerwu trójdzielnego 512 Korekcja zaburzeń postawy 512 Terapia w migrenie przedsionkowej 512 Biofeedback 513 Relaksacja 513 Neurostymulacje 513 6.2.2. Fizjoterapia w zawrotach głowy 514 6.2.2.1. Diagnostyka fizjoterapeutyczna w zawrotach głowy 514 6.2.2.2. Fizjoterapia w zawrotach głowy 516 6.2.2.3. Zasady i cele rehabilitacji w zawrotach głowy i zaburzeniach równowagi 517 6.2.3. Fizjoterapia w padaczce 519 7. Uszkodzenia układu nerwowego związane z urazami 521 7.1. Podstawy kliniczne uszkodzeń układu nerwowego związanych z urazami Anna Zduńska, Stanisław Słyk, Waldemar Koszewski 521 7.1.1. Urazowe uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego 521 7.1.1.1. Epidemiologia 521 7.1.1.2. Przebieg i klasyfikacja urazowych uszkodzeń mózgu 522 Wstrząśnienie mózgu 522 Stłuczenie mózgu i krwiak śródmózgowy 523 Krwiak podtwardówkowy 523 Krwiak nadtwardówkowy 524 7.1.1.3. Diagnostyka 525 7.1.1.4. Rozpoznanie 525 7.1.1.5. Następstwa i powikłania urazów czaszkowo-mózgowych 525 Napady drgawkowe i padaczka pourazowa 526 Zespół pourazowy 526 7.1.1.6. Postępowanie z chorym po urazie czaszkowo-mózgowym 526 7.1.2. Wybrane urazowe uszkodzenia obwodowego układu nerwowego i zespoły cieśni anatomicznych 529 7.1.2.1. Przyczyny i mechanizmy uszkodzeń oraz ich klasyfikacja 530 7.1.2.2. Uszkodzenia splotu ramiennego 531 Zespół otworu górnego klatki piersiowej 531 Niedowład Erba 532 Niedowład Klumpke 532 7.1.2.3. Uszkodzenia nerwów obwodowych kończyny górnej 532 Uszkodzenie nerwu pachowego 532 Uszkodzenia nerwu promieniowego 533 Uwięźnięcie nerwu międzykostnego tylnego 533 Uszkodzenia nerwu pośrodkowego 534 Uszkodzenia nerwu łokciowego 535 7.1.2.4. Wybrane uszkodzenia nerwów obwodowych kończyny dolnej 536 Uszkodzenie nerwu udowego 536 Zespół nerwu skórnego bocznego uda 537 Uszkodzenia nerwu kulszowego 537 Uszkodzenia nerwu piszczelowego 537 Uszkodzenie nerwu strzałkowego wspólnego 538 7.1.2.5. Diagnostyka uszkodzeń obwodowego układu nerwowego 538 7.1.2.6. Leczenie uszkodzeń obwodowego układu nerwowego 539 7.2. Fizjoterapia w uszkodzeniach układu nerwowego związanych z urazami Beata Mielańczuk-Lubecka, Krzysztof Głowacki, Sebastian Wójtowicz 541 7.2.1. Fizjoterapia pacjentów po urazach czaszkowo-mózgowych 541 7.2.2. Fizjoterapia pacjentów po wstrząśnieniu lub łagodnym urazowym uszkodzeniu mózgu 542 7.2.3. Fizjoterapia w zespołach cieśni 545 7.2.3.1. Wstęp 545 7.2.3.2. Badanie fizjoterapeutyczne obwodowego układu nerwowego 545 Badanie czucia powierzchownego i głębokiego 546 Ocena objawów bólowych 546 Badanie mięśni wskaźnikowych i odruchów 546 Badanie palpacyjne 548 Testy specyficzne 548 Badanie neuromechaniki nerwów obwodowych 549 7.2.3.3. Neuromobilizacje jako technika terapeutyczna przy uszkodzeniu obwodowego układu nerwowego 552 7.2.3.4. Zastosowanie terapii manualnej i masażu w terapii pacjentów z uszkodzeniami obwodowego układu nerwowego 553 Kinezyterapia w uszkodzeniach obwodowego układu nerwowego 554 Fizykoterapia w uszkodzeniach nerwów obwodowych 555 8. Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego 559 8.1. Podstawy kliniczne nowotworów ośrodkowego układu nerwowego Waldemar Koszewski 559 8.1.1. Odrębności nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 560 8.1.1.1. Uwarunkowania anatomiczne chirurgii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 560 8.1.1.2. Miejsce leczenia chirurgicznego w terapii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 561 8.1.2. Objawy kliniczne guzów nowotworowych ośrodkowego układu nerwowego 562 8.1.2.1. Objawy wczesne 562 8.1.2.2. Objawy późne 563 8.1.3. Diagnostyka nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 563 8.1.3.1. Ocena stopnia złośliwości nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 563 8.1.3.2. Klasyfikacja nowotworów ośrodkowego układu nerwowego (klasyfikacja WHO 2021) 564 Nowotwory wywodzące się z samej tkanki nerwowej - neuroepitelium 565 Nowotwory wywodzące się z opon 566 Guzy wywodzące się z (osłonek) nerwów 567 Przerzuty nowotworowe do ośrodkowego układu nerwowego 567 8.1.4. Terapia nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 568 8.1.4.1. Specyfika chirurgii nowotworów ośrodkowego układu nerwowego 568 8.1.4.2. Uzupełniające i alternatywne metody leczenia w neuroonkologii 569 Chemioterapia 569 Radioterapia (teleradioterapia) 570 Radiochirurgia 570 8.2. Rehabilitacja pacjentów z guzami układu nerwowego Krzysztof Głowacki 571 8.2.1. Badanie funkcjonalne 572 8.2.2. Skutki uboczne leczenia 573 8.2.3. Środki fizjoterapii 574 8.2.4. Grupy wsparcia i organizacje pomocowe 576 9. Zespoły korzeniowe oraz wybrane choroby kręgosłupa i rdzenia kręgowego 577 9.1. Podstawy kliniczne zespołów korzeniowych oraz wybranych chorób kręgosłupa i rdzenia kręgowego Martyna Wypych, Waldemar Koszewski, Anna Zduńska, Anna Puczyńska 577 9.1.1. Zespoły korzeniowe 577 9.1.1.1. Epidemiologia 577 9.1.1.2. Patogeneza zespołów korzeniowych 578 9.1.1.3. Objawy kliniczne - ogólne i szczegółowe 579 Objawy korzeniowe z odcinka L-S kręgosłupa 582 Objawy korzeniowe z odcinka szyjnego kręgosłupa 584 Objawy korzeniowe z piersiowego odcinka kręgosłupa 584 9.1.1.4. Diagnostyka różnicowa 584 9.1.1.5. Rozpoznanie - podstawy 585 9.1.1.6. Badania dodatkowe 587 9.1.1.7. Terapia zespołów korzeniowych 588 Leczenie zachowawcze 588 Leczenie zabiegowe w zespołach korzeniowych - aspekt podstawowy 589 Leczenie dyskopatii 590 9.1.1.8. Leczenie zabiegowe w zespołach korzeniowych - sposoby i techniki operacyjne 591 Rozwój nowych technik terapeutycznych - próby odtwórczego leczenia dyskopatii 591 Dodatkowe techniki operacyjne - implant, artrodeza, artroplastyka 592 9.1.2. Inne przyczyny i postaci bólów kręgosłupa i ich leczenie 592 9.1.3. Mielopatia szyjna zwyrodnieniowa 594 9.1.3.1. Epidemiologia i patogeneza 595 9.1.3.2. Objawy kliniczne 595 9.1.3.3. Diagnostyka 596 9.1.3.4. Rozpoznanie 597 9.1.3.5. Różnicowanie 597 9.1.3.6. Terapia 597 9.1.4. Jamistość rdzenia kręgowego i opuszki 598 9.1.4.1. Epidemiologia i patogeneza 598 9.1.4.2. Objawy kliniczne 599 9.1.4.3. Diagnostyka 600 9.1.4.4. Różnicowanie 601 9.1.4.5. Rozpoznanie 601 9.1.4.6. Terapia 601 9.1.5. Zespół Arnolda-Chiariego 602 9.1.5.1. Epidemiologia i patogeneza 602 9.1.5.2. Objawy kliniczne 602 9.1.5.3. Diagnostyka 603 9.1.5.4. Rozpoznanie 603 9.1.5.5. Terapia 604 9.1.6. Zwyrodnienie sznurowe rdzenia kręgowego 604 9.1.6.1. Epidemiologia 605 9.1.6.2. Przyczyny niedoboru witaminy B12 605 Charakter, lokalizacja i etapy uszkodzenia układu nerwowego 606 9.1.6.3. Konsekwencje kliniczne niedoboru witaminy B12 606 Objawy internistyczne 606 Objawy neurologiczne (ryc. 9.4) 607 9.1.6.4. Diagnostyka laboratoryjna 608 9.1.6.5. Rozpoznanie 609 9.1.6.6. Terapia 609 Leczenie farmakologiczne 609 Leczenie pozafarmakologiczne i planowanie fizjoterapii 609 9.2. Fizjoterapia w zespołach korzeniowych oraz wybranych chorobach rdzenia kręgowego Sebastian Wójtowicz, Krzysztof Głowacki 612 9.2.1. Fizjoterapia w zespołach korzeniowych kręgosłupa 612 9.2.1.1. Diagnostyka funkcjonalna pacjentów z zespołem korzeniowym kręgosłupa 613 Badanie podmiotowe 613 Badanie przedmiotowe 617 9.2.1.2. Postępowanie fizjoterapeutyczne 621 Rekomendacje dotyczące postępowania fizjoterapeutycznego u pacjentów z radikulopatią szyjną i lędźwiową 627 9.2.2. Fizjoterapia w mielopatii szyjnej 628 9.2.2.1. Badanie funkcjonalne 630 9.2.2.2. Fizjoterapia pacjenta z mielopatią szyjną 631 9.2.2.3. Grupy wsparcia i źródła informacji 632 9.2.3. Fizjoterapia w jamistości rdzenia 632 9.2.3.1. Badanie funkcjonalne 632 9.2.3.2. Fizjoterapia pacjenta z jamistością rdzenia 632 9.2.4. Fizjoterapia w zwyrodnieniu sznurowym rdzenia 633 9.2.4.1. Badanie funkcjonalne 634 9.2.4.2. Fizjoterapia pacjenta ze zwyrodnieniem sznurowym rdzenia 634 Skorowidz