Moralność i Religia. Poglądy Filozoficzne Łęczna

Joseph Butler, angielski filozof z epoki Oświecenia, był dla swych współczesnych postacią nie mniej ważną niż John Locke czy David Hume. Wszedł do historii filozofii jako obrońca teizmu, twórca oryginalnej koncepcji sumienia. Jego prace zdobyły wielkie uznanie w XIX wieku; dziś w świecie anglosaskim stanowią źródło inspiracji dla filozofów religii, a dla historyków filozofii przedmiot sporów. W pierwszej w Polsce książce omawiającej myśl filozoficzną Butlera autor poświęca szczególną uwagę zagadnieniom istoty i uzasadnienia moralności oraz istoty i uzasadnienia religii. Uznaje propozycję intelektualną Butlera za spójną i cenną zwłaszcza dla filozofii chrześcijańskiej. ~ "[...] według Butlera na religię patrzeć trzeba nie tyle z perspektywy pewności bądź niepewności danych, na których jest oparta, ile z perspektywy jej znaczenia dla naszego życia. Okazuje się wówczas, iż warunkiem racjonalności wiary religijnej bynajmniej nie jest absolutna pewność jakiejś doktryny religijnej, lecz z jednej strony choćby minimalny stopień jej prawdopodobieństwa, z drugiej - jej pozytywne znaczenie dla naszego życia. Tym samym, dla Butlera (podobnie jak dla Pascala) wiara religijna zawsze wiąże się z ryzykiem, jest to jednak ryzyko racjonalne. Roztropność, jak dowodzi, Butler, każe nam działać nawet wtedy, gdy dane, jakimi dysponujemy, są niepełne i pozbawione całkowitej pewności; gdybyśmy zresztą w obecnym życiu szukali pewności absolutnej, to prawdopodobnie nigdy (lub prawie nigdy) nie moglibyśmy podjąć żadnej decyzji ani działania (także w pozareligijnych sferach życia). Skoro jednak większość naszych decyzji oparta jest wyłącznie na danych prawdopodobnych, to nie ma powodu, by inaczej było w sprawach odnoszących się do religii". (Z rodziału IV Istota i prawdziwość religii) \n