Religijność starożytnych Greków Kraków

Włodzimierz Lengauer Religijność starożytnych Greków *** Wydawnictwo Homini / TYNIEC Wydawnictwo Benedyktynów rok wydania: 2025 ilość stron: 370 wydanie II uzupełnione format: 145 x 205 mm oprawa: miękka cena katalogowa: 70,00 zł ISBN: 9788382053760 Zapewne każdy autor powracając po latach do swojej własnej książki, czyni to z mieszanymi uczuciami. Powód naturalnie tkwi przede wszystkim w osobie autora, który znajduje się w zupełnie nowej sytuacji – sam jest już inną osobą, a do tekstu sprzed laty ma stosunek chyba taki, jak do dawno niewidzianego znajomego, który kiedyś był może bardzo bliski i ważny, ale teraz z trudem się go poznaje… Moją "Religijność starożytnych Greków" pisałem blisko trzydzieści pięć lat temu, ukazała się z datą roczną 1994, ale ukończyłem mój tekst latem roku 1992, a pisałem w latach 1991–1992 (trzeba sobie zdać sprawę, że tzw. proces wydawniczy trwał w tamtych czasach znacznie dłużej niż obecnie). Muszę tu jednak wyznać, że była ona owocem moich wieloletnich lektur i studiów, a zainteresowania wierzeniami i praktykami religijnymi Greków obudziły się we mnie pod wpływem młodzieńczej jeszcze lektury znakomitych prac Jane Harrison, do których zresztą sięgam stale i z których także i dziś korzystam. Ale w trakcie mojej pracy na Uniwersytecie Warszawskim zajmowałem się, chociażby ze względu na uniwersytecką dydaktykę, raczej innymi problemami. Były to kwestie, które zaliczyć by można do historii ustroju czy stosunków społecznych, fascynował mnie fenomen greckiej polis, czyli tej niezwykłej formy wspólnoty obywatelskiej, która z jednej strony powodowała pozornie całkowite rozdrobnienie świata greckiego. Liczy się dziś, że w V wieku p.n.e. na terenie całego obszaru świata greckiego od wybrzeży Morza Czarnego po Cieśninę Gibraltaru mogło istnieć około tysiąca takich samodzielnych jednostek państwowych (tylko na Krecie było ich około setki), o których sporej liczbie wiemy bardzo mało albo prawie nic, ale z drugiej strony można mówić o zadziwiającej jedności kultury, wliczając w to właśnie – jak się zdaje – także wierzenia i podstawowe rytuały religijne. Przy wszystkich różnicach zrozumiałych w tym rozległym i zmieniającym się w czasie świecie to właśnie kultura, a może dokładniej – literatura, zapewniała poczucie łączności i tożsamości. W sferze wierzeń religijnych ogromne znaczenie miały oczywiście eposy Homera. Właśnie dzięki systematycznemu obcowaniu z Homerem i tragedią zrodziło się we mnie zainteresowanie nie tyle treścią wierzeń starożytnych Greków (mity), co raczej ich stosunkiem do bóstw i formami kultu (święta, obrzędy). O tym jest moja książka, w której nie ma ani wykładu mitologii Greków, ani systematycznego obrazu historii religii greckiej od epoki brązu po czasy Cesarstwa Rzymskiego i zwycięstwa chrześcijaństwa, choć oczywiście nie da się całkowicie abstrahować od treści mitów, a konieczne jest także ujęcie historyczne, zwłaszcza że pociągało mnie badanie i przedstawienie religii greckiej jako zjawiska społecznego. Społeczności greckiego świata w czasach Homera (raczej należałoby powiedzieć – czasach ukształtowania się "Iliady" i "Odysei") różniły się od wspólnoty obywatelskiej Aten V–IV wieku p.n.e. czy od społeczności miast greckich okresu hellenistycznego lub czasów Plutarcha. fragment Przedmowy ***** Autor tej książki jest głęboko przekonany, że mity Greków należą do ich religii i są najważniejszym świadectwem tego, co Grecy o swych bogach myśleli a także tego, jak rozumieli świat, w którym żyli. Mit pozwala też zrozumieć przeżycie religijne ludzi, którzy w taką opowieść wierzyli: dla Greka czasów Ajschylosa i Sofoklesa historia Prometeusza czy Medei, dzieje Dionizosa lub Heraklesa to przecież coś zupełnie innego niż dzisiaj dla nas. Barwne opowiadanie kryje w sobie wiele znaczeń czytelnych i oczywistych dla ludzi wierzących w rzeczywistość mityczną. Opowieść taką nie tylko "zna się" – trzeba ją także przeżywać. Z tą problematyką spotkamy się przede wszystkim w rozdziale I, ale i w innych partiach książki będziemy się do greckich mitów odwoływać, szukając odpowiedzi nie tyle na pytanie w co Grecy wierzyli, ile raczej – jak wierzyli. Ale oczywiście byłoby błędem utożsamianie religii greckiej czy jakiejkolwiek innej, z mitologią. Religia to przecież także zespół zachowań i praktyk, czyli całość kultu i stanowiących jego treść obrzędów. Książka ta nie jest próbą opracowania całości problematyki religii greckiej i jej historii. W tytule naszej książki występuje termin "religijność" a nie "religia", ale rzut oka na spis treści czy pobieżne choćby przekartkowanie poszczególnych rozdziałów pozwala spodziewać się właśnie charakterystyki religii greckiej – pojawia się bowiem problematyka świąt, obrzędów, różnych form kultu, nawet misteriów i praktyk magicznych. fragment Wstępu ***** Włodzimierz Lengauer – profesor Uniwersytetu Warszawskiego, obecnie na Wydziale Nauk o Kulturze i Sztuce w Katedrze Historii Kultury. Historyk starożytności zajmujący się kulturą i wierzeniami starożytnej Grecji. Ostatnie prace: "Dionizos. Trzy szkice", Kraków 2020; "Eros Greków", Kraków 2023.