Consilium rationis bellicae Kraków

W opinii historyków wojskowości traktat hetmana Jana Tarnowskiego Consilium rationis bellicae jest pierwszym, w pełni oryginalnym i jednocześnie najwybitniejszym dziełem staropolskiego piśmiennictwa wojskowego XVI wieku. Jan Tarnowski, z racji pełnionego urzędu hetmana wielkiego koronnego, zdobytej praktyki i doświadczenia, jako naczelny dowódca całej armii koronnej, był w sposób szczególny predestynowany do napisania traktatu o sztuce wojennej. U schyłku życia postanowił przekazać potomnym swoje bogate doświadczenie militarne. Owocem tej decyzji było dzieło opublikowane pod łacińskim tytułem Consilium rationis bellicae, ale napisane po polsku. Zostało wydane w Tarnowie w 1558 roku przez drukarza Łazarza Andrysowica, który ukończył pracę 9 marca tegoż roku. Wśród głównych zagadnień tematycznych traktatu można wyróżnić: a) ogólny problem zapewnienia właściwej obronności państwa, szczególnie na kresach południowo-wschodnich; b) strategię i taktykę, a zwłaszcza sposoby walki z Tatarami i Turkami; c) problemy szczegółowe, takie jak: organizacja, uzbrojenie, szkolenie, dyscyplina, finansowanie i zaopatrzenie wojska; d) myśl stworzenia stałego wojska zaciężnego, jako jeden z najważniejszych postulatów dzieła, ze względu na niezdatność pospolitego ruszenia do samodzielnego działania i brak środków na finansowanie obrony potocznej. Spis treści: Przedmowa wydawcy 4Consilium rationis bellicae 9Prooemium 10Przedmowa (Przekład z języka łacińskiego) 12Król jego miłość 14Hetman 19Wojska ciągnienie 29Rotmistrz 32Rycerstwo 35Poddanie zamku 38Furmani 38Szynkarze 39Obrona pospolita 40Obrona obecna 42Nauka kładzenia obozu 47Przedmowa wydawcy 4Consilium rationis bellicae 9Prooemium 10Przedmowa (Przekład z języka łacińskiego) 12Król jego miłość 14Hetman 19Wojska ciągnienie 29Rotmistrz 32Rycerstwo 35Poddanie zamku 38Furmani 38Szynkarze 39Obrona pospolita 40Obrona obecna 42Nauka kładzenia obozu 47