Psychoterapia Problemy pacjentów Kobyłka

Podręcznik akademicki Piąty tom stanowi opracowanie zagadnień psychoterapii poszerzające wiedzę opracowaną w poprzednich trzech tomach podręcznika akademickiego. Wśród poruszonych tematów znajdują się: psychoterapia osób z zaburzeniami neurotycznymi i związanymi ze stresem, psychoterapia osób z zaburzeniami afektywnymi, dwa podejścia do psychoterapii osób z zaburzeniami osobowości, psychoterapia osób chorych psychosomatycznie i somatycznie, psychoterapia osób z problemami seksualnymi, psychoterapia osób psychotycznych, uzależnienie od substancji psychoaktywnych oraz psychoterapia osób uzależnionych, psychoterapia osób z zaburzeniami jedzenia, psychoterapia osób po doświadczeniu traumy złożonej, psychoterapia dzieci i ich rodzin. Spis treści Wprowadzenie (Lidia Grzesiuk) Część pierwsza: Psychoterapia osób z zaburzeniami nerwicowymi, afektywnymi, osobowości oraz związanymi ze stresem i traumą Rozdział 1: Psychoanaliza pacjentów nerwicowych (Maria Sokolik) 1.1. Klasyczne psychoanalityczne wyjaśnienia zaburzeń nerwicowych 1.2. Wyjaśnienia psychoanalizy pofreudowskiej 1.3. Psychoanalityczna terapia pacjentów nerwicowych Rozdział 2: Poznawczo-behawioralna psychoterapia pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi i związanymi ze stresem (Maria Siwiak-Kobayashi) 2.1. Wprowadzenie 2.2. Kształtowanie się podejścia biopsychospołecznego i terapii poznawczo-behawioralnej 2.3. Model teoretyczny terapii poznawczo-behawioralnej 2.4. Model poznawczo-behawioralny a neurobiologia zaburzeń emocjonalnych 2.5. Terapia poznawczo-behawioralna a model biopsychospołeczny zaburzeń emocjonalnych 2.6. Zaburzenia nerwicowe i specyfika ich psychoterapii Rozdział 3: Psychoterapia egzystencjalna osób z zaburzeniami nerwicowymi i związanymi ze stresem (Maria Siwiak-Kobayashi) 3.1. Wprowadzenie 3.2. Podstawowe pojęcia psychologii egzystencjalnej 3.3. Wymiary istnienia 3.4. Psychoterapia egzystencjalna 3.5. Analiza egzystencjalna – logoterapia Rozdział 4: Psychoterapia osób z zaburzeniami afektywnymi (Ewa Pragłowska, Agnieszka Popiel) 4.1. Wprowadzenie 4.2. Psychologiczne modele zaburzeń nastroju 4.3. Leczenie osób z zaburzeniami nastroju 4.4. Skuteczność psychoterapii w leczeniu zaburzeń afektywnych Rozdział 5: Dwa podejścia do leczenia pacjentów z zaburzeniami osobowości (Gustaw Sikora, Szymon Chrząstowski) 5.1. Koncepcja i rozwój pojęcia zaburzenia osobowości 5.2. Psychoanalityczne leczenie pacjentów z zaburzeniami osobowości 5.3. Podejście poznawczo-behawioralne do leczenia pacjentów z zaburzeniami osobowości 5.4. Dialog między dwoma sposobami myślenia o pacjentach z zaburzeniami osobowości Rozdział 6: Psychoterapia osób po doświadczeniu traumy złożonej (Małgorzata Dragan) 6.1. Trauma jednorazowa a trauma złożona 6.2. Specyfika obrazu klinicznego osób, które doświadczyły traumy złożonej 6.3. Podstawowe zagadnienia w psychoterapii osób po traumie złożonej 6.4. Terapia potraumatyczna 6.5. Aspekt somatyczny terapii osób po traumie złożonej 6.6. Podsumowanie Część druga: Psychoterapia osób chorych psychosomatycznie i somatycznie Rozdział 7: Psychoterapia psychodynamiczna osób chorych psychosomatycznie (Katarzyna Schier) 7.1. Istota zaburzeń psychosomatycznych 7.2. Mechanizm powstawania zaburzeń psychosomatycznych 7.3. Istota terapii psychodynamicznej osób z zaburzeniami psychosomatycznymi Rozdział 8: Psychoterapia jako element kompleksowego leczenia chorób somatycznych (Bohdan W. Wasilewski) 8.1. Psychoterapia jako integralny element procesu leczenia 8.2. Morfologiczne podstawy integracji funkcji biologicznych i psychicznych organizmu 8.3. Integracja psychologicznych i biologicznych aspektów choroby w medycynie klinicznej 8.4. Psychoterapia a jakość usług medycznych 8.5. Modele działania integracyjnego w leczeniu chorych somatycznie 8.6. Psychoterapia jako integralny element systemu medycznego 8.7. Pozyskiwanie pacjenta dla współdziałania w leczeniu 8.8. Sytuacje nagłe w praktyce lekarskiej, wymagające umiejętności psychologicznych i psychoterapeutycznych 8.9. Lekarz jako narzędzie oddziaływania psychoterapeutycznego 8.10. Zespół terapeutyczny Rozdział 9: Psychoterapia osób cierpiących z powodu bólu (Dorota Ortenburger) 9.1. Wprowadzenie 9.2. Czym jest ból? 9.3. Znaczenie podziału na ból ostry i ból przewlekły 9.4. Ośrodkowa integracja informacji nocyceptywnej 9.5. Wybrane problemy diagnozy w programach leczenia bólu opartych na podejściu biopsychicznym 9.6. Różnice między kobietami a mężczyznami w doświadczaniu bólu 9.7. Organizacja pomocy psychologicznej w ośrodkach leczenia bólu 9.8. Psychoterapia i inne oddziaływania w programach leczenia bólu opartych na biopsychicznym modelu Część trzecia: Psychoterapia osób z zaburzeniami seksualnymi, z uzależnieniami oraz z zaburzeniami odżywiania Rozdział 10: Psychoterapia osób z zaburzeniami seksualnymi (Zbigniew Lew-Starowicz) 10.1. Wprowadzenie 10.2. Historia 10.3. Kierunki i szkoły terapeutyczne 10.4. Specyfika psychoterapii osób z zaburzeniami seksualnymi 10.5. Psychoterapia osób ze specyficznymi zaburzeniami seksualnymi Rozdział 11: Uzależnienie od substancji psychoaktywnych oraz psychoterapia osób uzależnionych (Jacek Moskalewicz, Jadwiga Jaraczewska, Adam Kłodecki) 11.1. Wprowadzenie 11.2. Uzależnienie 11.3. Psychoterapia Rozdział 12: Psychoterapia osób z zaburzeniami odżywiania (Joanna Radoszewska) 12.1. Wprowadzenie 12.2. Epidemiologia 12.3. Leczenie osób z zaburzeniami odżywiania 12.4. Uwagi końcowe Część czwarta: Psychoterapia osób psychotycznych Rozdział 13: Dialogowe podejście do psychoterapii osób chorujących na schizofrenię (Małgorzata Jędrasik-Styła, Rafał Styła) 13.1. Podstawowe założenia nurtu dialogowego 13.2. Psychoza jako rozpad dialogowego „ja” 13.3. Zaburzenia dialogu wewnętrznego a objawy schizofrenii 13.4. Psychoterapia – konsekwencje myślenia dialogowego 13.5. Ocena podejścia Rozdział 14: Metoda soterii w leczeniu pacjentów z diagnozą schizofrenii (Hubert Suszek, Agnieszka Dębniak) 14.1. Czym jest soteria? 14.2. Antypsychiatryczne korzenie soterii 14.3. Charakterystyczne cechy projektu soterii 14.4. Badania nad skutecznością metody soterii 14.5. Krytyka psychofarmakologii 14.6. Czynniki leczące 14.7. Krytyka i przyszłość soterii Rozdział 15: Asylum Lainga (Richard W. Adams) Część piąta: Psychoterapia dzieci i ich rodzin Rozdział 16: Psychoterapia i niemowlęta (Grażyna Kmita) 16.1. Źródła udziału niemowląt w psychoterapii 16.2. Początki „zdrowia psychicznego niemowląt” i psychoterapii zorientowanej na relację niemowlę–rodzic 16.3. Współczesne podejście do terapii niemowląt i ich rodziców 16.4. Zjawiska i procesy w psychoterapii niemowląt i ich rodziców 16.5. Z badań nad skutecznością terapii z udziałem niemowląt i ich rodziców 16.6. Podsumowanie Rozdział 17: Psychoterapia diady matka–dziecko. Praca nad reprezentacją dziecka w umyśle matki (Milena Gracka-Tomaszewska) 17.1. Wprowadzenie 17.2. Wskazania do krótkoterminowej psychoterapii diady matka–dziecko 17.3. Opis terapii 17.4. Skuteczność terapii 17.5. Podsumowanie Rozdział 18: Psychoterapia dzieci z trudnościami w uczeniu się 18.1. Czy dzieci, które mają kłopoty z nauką, potrzebują psychoterapii? (Małgorzata Święcicka) 18.2. Problemy psychologiczne dzieci i młodzieży z trudnościami w uczeniu się 18.3. Oddziaływania terapeutyczne wobec dzieci z trudnościami w uczeniu się 18.4. Praca terapeutyczna z rodzicami dzieci z trudnościami w uczeniu się 18.5. Podsumowanie Rozdział 19: Psychoterapia małych dzieci głuchych (Marina Zalewska) 19.1. Wprowadzenie 19.2. Podejście edukacyjne vs podejście kliniczne 19.3. Psychiczne mechanizmy zaburzeń rozwoju dziecka głuchego 19.4. Teoretyczne podstawy i założenia niewerbalnej psychoterapii dzieci głuchych 19.5. Istota kontaktu słyszącego terapeuty z głuchym dzieckiem 19.6. Ograniczenia niewerbalnej psychoterapii 19.7. Nie tylko psychoterapia dzieci głuchych 19.8. Podsumowanie Rozdział 20: Przeciwprzeniesienie jako metoda diagnozy rozwoju moralnego w psychoterapii dzieci i młodzieży (Katarzyna Schier) 20.1. Podstawowe zjawiska w psychoterapii dzieci 20.2. Istota przeciwprzeniesienia w psychoterapii dzieci i młodzieży 20.3. Mechanizm stawiania diagnozy na podstawie przeciwprzeniesienia – przykład kliniczny 20.4. Warunki stosowania przeciwprzeniesienia jako metody diagnozy w pracy z dziećmi i ich rodzinami Bibliografia Słownik ważniejszych terminów Indeks nazwisk Indeks rzeczowy Informacje o Autorach O Redaktorach Lidia Grzesiuk – prof. dr hab., pracuje w Katedrze Psychopatologii i Psychoterapii Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka i współautorka książek, m.in.: Jak ludzie porozumiewają się?; Style komunikacji interpersonalnej; Studia nad komunikacją interpersonalną; Umiejętności menedżera; Jak pomagać sobie, rodzinie i innym; Spotkania, które leczą. Doświadczenia z psychoterapii młodzieży oraz Rozmowy o tajemnicach psychoterapii. Redaktor naukowy i współautorka monografii i podręczników akademickich, m.in.: "Zaburzenia komunikowania się neurotyków. Osobowościowe wyznaczniki nerwicy i psychoterapia; "Psychoterapia – szkoły, zjawiska, techniki i specyficzne problemy"; "Psychoterapia. Teoria"; "Psychoterapia. Praktyka"; "Psychoterapia. Badania i szkolenie"; "Psychoterapia. Integracja"; "Psychoterapia. Problemy pacjentów"; "Psychoterapia. Szkoły i metody"; "Psychoterapia bez tajemnic". Posiada licencje psychoterapeuty i superwizora psychoterapii oraz licencję trenera grupowych treningów psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Hubert Suszek – dr psychologii, adiunkt Katedry Psychopatologii i Psychoterapii na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, psychoterapeuta w Centrum Psychoterapii w Warszawie. Współredaktor naukowy i współautor podręcznika akademickiego "Psychoterapia. Integracja", "Psychoterapia. Problemy pacjentów" oraz "Psychoterapia. Szkoły i metody", autor kilkunastu naukowych publikacji w prasie polskiej i zagranicznej. Prowadzi psychoterapię indywidualną i grupową w nurcie psychodynamicznym oraz warsztaty i treningi psychologiczne. Posiada certyfikat analityka grupowego oraz rekomendację trenera treningu interpersonalnego PTP. Jest członkiem założycielem Polskiego Stowarzyszenia Integracji Psychoterapii (PSIP) oraz Polskiego Towarzystwa Mindfulness (PTM). Zainteresowania naukowe: struktura "ja", w szczególności jej złożoność/wieloaspektowość. Fragment książki Wprowadzenie Opublikowane dotychczas cztery tomy akademickiego podręcznika psychoterapii – Psychoterapia. Teoria, Psychoterapia. Praktyka, Psychoterapia. Badania i szkolenie pod redakcją naukową prof. dr hab. Lidii Grzesiuk (2005; 2006b; 2006a) oraz Psychoterapia. Integracja stanowią jednolitą całość merytoryczną i dydaktyczną. Począwszy od tomu czwartego redaktorem naukowym jest także dr Hubert Suszek (Grzesiuk, Suszek, red., 2010). Niniejszy, piąty tom podręcznika, prezentuje sposoby pracy psychoterapeutycznej z osobami o specyficznych trudnościach, dolegliwościach, zaburzeniach czy też cierpiące z powodu określonych chorób psychicznych. A więc strukturę tego tomu wyznacza rodzaj problemu, z jakim pacjent zgłasza się do udziału w danej formie psychoterapii. Ten punkt widzenia jest o tyle ważny, że najogólniej biorąc, wynika z rezultatów badań nad efektywnością psychoterapii, zaprezentowanych w tomie trzecim podręcznika – szkoła, metoda, technika psychoterapii nie decyduje wyłącznie o jej skuteczności (Rakowska, 2006c). Innymi słowy, poszczególne metody psychoterapii przeciętnie przynoszą podobne efekty. Podobnie występujące w niewielkim procencie przypadków negatywne jej skutki są niezależne od stosowanej metody (Rakowska, 2006a). Różnice między szkołami psychoterapii zaczynają się ujawniać, gdy bierze się pod uwagę specyficzny rodzaj oddziaływań psychoterapeutycznych wykorzystywanych wobec określonej kategorii pacjentów, to jest kiedy w badaniach nad skutecznością uwzględnia się nie pojedynczy czynnik (metodę oddziaływań), ale efekty interakcyjne (np. także cechy pacjenta – takie jak jego problem, wiek, motywację do zmiany, zaufanie, jakim obdarza terapeutę; właściwości psychoterapeuty – kwalifikacje zawodowe, zdrowie psychiczne). Wprowadzenie w problematykę tomu piątego dostarcza komentarza do zamieszczonych tekstów – określa, w jakich relacjach pozostają one do treści opublikowanych w czterech wcześniejszych tomach akademickiego podręcznika psychoterapii. W niniejszym tomie – jak zaznaczono powyżej – przedstawiono metody psychoterapii stosowane wobec pacjentów zgłaszających specyficzne problemy. We Wstępie do tomu pierwszego podręcznika zawarta była informacja, iż psychoterapeutycznymi metodami leczenia najczęściej posługują się terapeuci wobec pacjentów neurotycznych (Grzesiuk, 2005d). Głównie tej grupy osób dotyczyły zwłaszcza rozważania problematyki nurtów, szkół i technik psychoterapii, przebiegu procesu psychoterapeutycznego, występujących w jego toku zjawisk. Jednakże dopiero w niniejszym, piątym tomie podręcznika po raz pierwszy w tytułach rozdziałów 1–3 zostało explicite podane, że dotyczą one psychoterapii osób zzaburzeniami nerwicowymi oraz związanymi ze stresem. W tomie drugim podręcznika, w części IV, omówione zostały rodzaje psychoterapii stosowanej wobec osób z zaburzeniami depresyjnymi (Huflejt-Łukasik, 2006a,b,c,d; Grzesiuk, 2006). Natomiast w niniejszym tomie rozdział 4 opisuje ogólniejszą kategorię zaburzeń występujących u pacjentów – mianowicie odnosi się do osób, u których diagnozowane są zaburzenia afektywne, a dokładniej – charakteryzuje rodzaje tych zaburzeń, ich przebieg oraz dostosowane do nich formy psychoterapii. W niniejszym tomie rozdział 5 prezentuje problematykę pacjentów z rozpoznaniem zaburzeń osobowości oraz dwa rodzaje psychoterapii, jakim osoby te są poddawane (psychoanalityczną i poznawczo-behawioralną). A w tomie drugim podręcznika problematyka ta została ograniczona wyłącznie do zaburzeń borderline (z pogranicza nerwicy i psychozy) oraz pokazana tylko z psychoanalitycznej perspektywy (Sokolik, 2006). W tomie piątym podręcznika znajduje się rozdział 6 poświęcony psychoterapii osób, które doświadczyły traumy złożonej, innymi słowy uległy wielokrotnej traumatyzacji. W tomie drugim zawarta była tylko informacja (1) o terapii potraumatycznej stosowanej w przypadku osób, które doznały stresu traumatycznego jednorazowo (Lis-Turlejska, Łuszczyńska, 2006), oraz (2) o pomocy psychologicznej dla osób, które przeżyły traumę seksualną (Kiembłowski, 2006). Rozdziały 7–9 niniejszego tomu podejmują nową problematykę w stosunku do poprzednich tomów podręcznika. Omawiana jest kolejno: (1) psychoanalityczna perspektywa w zakresiepsychoterapii pacjentów ze schorzeniami psychosomatycznymi, (2) psychoterapia jako jeden z elementów leczenia kompleksowego osób z chorobami somatycznymi oraz (3) pomoc psychologiczna, w tym jedna z form tej pomocy, czyli psychoterapia stosowana wobec osób doświadczających bólu. Należy zwrócić uwagę na wprowadzone w rozdziale 8 pojęcie „psychoterapii medycznej”. Autor tego tekstu nawiązuje do podjętego we Wstępie trzeciego tomu podręcznika wątku prac legislacyjnych dotyczących zawodu psychoterapeuty (Grzesiuk, Galińska, 2006). Przytacza fakt, iż w Niemczech nazwy „psychoterapia”, „psychoterapeuta” niesłusznie zostały zastrzeżone wyłącznie do psychoterapii związanej z leczeniem stanów chorobowych, podczas gdy psychoterapeuci częściej w praktyce mają do czynienia z osobami, u których występują trudności, problemy czy zaburzenia (a nie choroby psychiczne). Czy w Polsce zmierzamy do tego samego celu? Wyłania się pozytywna odpowiedź na to pytanie. Ministerstwo Zdrowia opracowało bowiem projekt zakwalifikowania zawodu psychoterapeuty przez polskie prawo do zawodów medycznych (wspólnie z takimi zawodami, jak m.in. technik dentystyczny, technik analityki medycznej, asystent dentysty, higienistka dentystyczna, technik ortopeda, technik farmaceutyczny, technik elektrokardiologiczny, technik optyk). Wydaje się, iż ta ustawa opracowana przez Ministerstwo Zdrowia powinna odnosić się wyłącznie do „psychoterapeutów medycznych” zatrudnionych w służbie zdrowia, a nie może dotyczyć wszystkich psychoterapeutów. Kolejny rozdział niniejszego podręcznika odnosi się do zaburzeń seksualnych. Rozdział 10 różni się od tekstu z drugiego tomu podręcznika, przedstawiającego osiem form psychoterapii mających zastosowanie w przypadku osób z zaburzeniami seksualnymi (Jasiński, 2006). Mianowicie wyodrębnia kategorie zaburzeń seksualnych oraz charakteryzuje dostosowane do tych kategorii zaburzeń rodzaje psychoterapii. Rozdział 11 niniejszego tomu podręcznika przedstawia problematykę uzależnienia od alkoholu i psychoterapii osób z tymi zaburzeniami, czyli podejmuje nowy w podręczniku wątek wąsko rozumianego uzależnienia. Natomiast w rozdziale 12 omówione są – z perspektywy psychoterapeuty klinicysty –zaburzenia odżywiania opisane już, ale odmiennie, w tomie drugim podręcznika przez Małgorzatę Starzomską (2006), która przedstawiła tę problematykę z perspektywy badacza uwzględniającego również czynniki kulturowe, znaczące w rozwoju zaburzeń odżywiania. Trzy kolejne rozdziały poświęcone są leczeniu zaburzeń występujących u osób chorych na schizofrenię; prezentują one wiedzę nieuwzględnianą we wcześniejszych tomach podręcznika: (1) dialogowe podejście stanowiące jedną ze szkół nurtu fenomenologicznego w psychoterapii, (2) opartą na leczeniu środowiskowym metodę niewykorzystującą farmakoterapii, choć stosowaną wobec osób cierpiących na ostre zaburzenia psychotyczne, oraz (3) świadectwo uczestnika takich środowiskowych oddziaływań. W rozdziale 13 opisane zostało nowe, rozwijające się od dekady podejście koncentrujące uwagę na funkcjonowaniu struktury „ja” u pacjentów ze schizofrenicznymi zaburzeniami. Zupełnie odmienna jest perspektywa przyjęta w dwóch kolejnych rozdziałach. Mianowicie zaburzenia występujące zwłaszcza w tzw. chronicznej fazie schizofrenii rozumiane są jako efekt sposobu traktowania pacjentów w szpitalu psychiatrycznym (a nie jako zejściowa forma procesu schizofrenicznego). Dlatego leczenie tej kategorii pacjentów ma polegać na umieszczeniu ich w środowisku odmiennym od oddziału szpitala psychiatrycznego, a więc w komunie. Rozdział 14 opisuje podjęte w latach siedemdziesiątych XX wieku eksperymenty terapeutyczne. Natomiast rozdział 15 został napisany przez filmowca, który w ciągu sześciu tygodni rejestrował niezwykłe zdarzenia zachodzące w komunie terapeutycznej zorganizowanej według zasad szkockiego antypsychiatry Ronalda D. Lainga. Komuna nie była ośrodkiem leczniczo-terapeutycznym, ale miała pomagać, służyć pacjentom, by przeżyli w pełni własną psychozę, odzyskali zdolność do bycia w świecie. Dzięki temu rozdziałowi można poznać przez doświadczenia uczestnika życia w komunie, w jaki sposób mogła ona leczyć, oddziaływać na pacjentów. Pięć ostatnich rozdziałów niniejszego tomu w sposób systematyczny prezentuje typowe problemy występujące w pracy psychoterapeutycznej z dziećmi i z młodzieżą oraz specyficzne metody oddziaływań – w odróżnieniu od rozdziału zawartego w tomie drugim podręcznika, który ogólnie informował głównie o psychoanalitycznej terapii dzieci i młodzieży (Zalewska, Schier, 2006). I tak, rozdział 16 dotyczy pracy psychoterapeutycznej podejmowanej, gdy rodzice nie radzą sobie z własnym dzieckiem w wieku niemowlęcym. Rozdział 17 poświęcony jest psychoterapii z dziećmi starszymi, jest skoncentrowany na pracy nad ich relacją z matką, nad jej reprezentacją dziecka w umyśle. Rozdział 18 opisuje psychoterapię z dziećmi, u których występują trudności w uczeniu się. Rozdział 19 prezentuje oryginalny sposób rozumienia funkcjonowania małego dziecka głuchego oraz stosowaną wobec niego metodę psychoterapii. Natomiast w rozdziale 20 jest przedstawiona możliwa do wykorzystania w pracy z dziećmi i młodzieżąperspektywa psychoanalityczna. W tomie pierwszym akademickiego podręcznika psychoterapii Psychoterapia. Teoria wiedza na temat szkół psychoterapii została uporządkowana przez wyodrębnienie czterech głównych nurtów teoretycznych. Wiedza ta odnosiła się przede wszystkim do tego, co było ważne, podstawowe w historii rozwoju psychoterapii na świecie. Tom szósty podręcznikaPsychoterapia. Szkoły i metody ma pokazać nowe szkoły i metody psychoterapii, które powstały w ostatnim czasie. Natomiast tom siódmy Psychoterapia. Pogranicza będzie (1) określał – dokładniej niż to miało miejsce we Wprowadzeniu do czwartego tomu podręcznika (Grzesiuk i in., 2010) – podstawy naukowe psychoterapii, (2) opisywał relacje między psychoterapią a innymi naukami (3) oraz pokazywał inne niż psychoterapia oddziaływania psychologiczne, prowadzące do podobnych skutków. Mamy nadzieję, iż oba te tomy przekażemy Czytelnikom w 2011 roku. Lidia Grzesiuk Parametry szczegółowe Autor: Lidia Grzesiuk, Hubert Suszek (red.) Liczba stron: 532 Rok wydania: 2011 Oprawa: twarda Wydanie: 1 ISBN: 978-83-61538-15-8 EAN: 9788361538158 Seria: Akademicka Szerokość: 16,5 cm Wysokość: 23,5 cm Waga: 0,96 kg