Kompendium blockchain. Zagadnienia prawne (ebook) Kalisz

Technologia blockchain z niszowego eksperymentu w ciągu kilkunastu lat stała się elementem współczesnej gospodarki cyfrowej. Jej rosnące znaczenie ujawniło nowe zagrożenia: oszustwa, piramidy finansowe i cyberataki. W odpowiedzi powstały regulacje, które miały uporządkować nowe modele biznesowe i rodzaje aktywów, zapewnić lepszą ochronę konsumentom i ograniczyć niepewność prawną firm. Jednocześnie coraz wyraźniej widać potrzebę rzetelnego spojrzenia na funkcjonowanie gospodarki on-chain w praktyce - w rzeczywistym świecie prawa, rynku i regulacji. Kompendium blockchain to seria, która porządkuje wiedzę o tej technologii z perspektywy ekonomii, finansów, prawa i praktyki rynku. Ten tom koncentruje się na prawnych i kryminologicznych aspektach kryptoaktywów, wypełniając lukę pomiędzy publicystyką a wąsko wyspecjalizowanymi komentarzami prawniczymi. Autorzy, łącząc solidny warsztat naukowy z analizą realnych zjawisk i przypadków, omawiają między innymi: funkcjonowanie rynku kryptoaktywów i charakterystyczne dla niego mechanizmy specyfikę innowacji i nowych modeli finansowania, takich jak crowdfunding kryptowalutowy rozwój polskiego ekosystemu - od pierwszych podmiotów i prób samoregulacji po działania instytucji publicznych proces dojrzewania regulacji: wprowadzanie unijnych rozporządzeń, regulacje AML, status e-pieniądza i zmiany w krajowych przepisach wymagania dotyczące bezpieczeństwa i odporności infrastruktury opartej na blockchainie Książka jest przeznaczona dla praktyków rynku finansowego, prawników, regulatorów, specjalistów compliance i AML, a także badaczy i ekspertów zajmujących się nowymi technologiami. Stanowi uporządkowane kompendium wiedzy dla wszystkich, którzy chcą lepiej rozumieć współczesny ekosystem kryptoaktywów i kierunki jego regulacyjnej ewolucji. Redaktorzy naukowi książki: dr hab. Krzysztof Piech, dr Grzegorz Sobiecki, dr hab. Witold Srokosz. Autorzy poszczególnych rozdziałów: Agnieszka Babińska, Marcin Frankowski, Arkadiusz Gajdamowicz, Katarzyna M. Gorzkowska, Michał Gromek, Daniel J. Hornung, Damian R. Jaworski, Krzysztof M. Jóźwiak, Marcin Kózka, Wojciech Kuliński, dr Aleksandra Ossowska, dr hab. Krzysztof Piech, dr Kamil Polak, Małgorzata Reszka, Max Richards, dr inż. Przemysław Rodwald, dr hab. Konrad Zacharzewski. Spis treści: Wstęp Część I. Przestępstwa na rynku kryptoaktywów Rozdział 1. Oszustwa na rynku kryptoaktywów - ujęcie prawne Wprowadzenie 1.1. Inwestycje na rynku kryptoaktywów 1.1.1. Rynek kryptoaktywów 1.1.2. Mechanizmy inwestowania 1.1.3. Cechy rynku kryptoaktywów sprzyjające popełnianiu przestępstw 1.2. Modus operandi sprawców przestępstw 1.2.1. Socjotechnika 1.2.2. Pump and dump 1.2.3. Pranie pieniędzy 1.3. Przegląd orzecznictwa 1.3.1. Kryptowaluty a pranie pieniędzy 1.3.2. Stałe źródło dochodu Podsumowanie Bibliografia Rozdział 2. Oszustwa, regulacje i entuzjaści rynku kryptoaktywów Wprowadzenie 2.1. Metodologia badań 2.1.1. Analiza sentymentu na Twitterze 2.1.2. Dane ankietowe 2.1.3. Wywiady 2.2. Skala oszustw na rynkach kryptowalut 2.3. Sposoby ochrony użytkowników 2.4. Entuzjaści rynku kryptoaktywów 2.5. Regulacje rynku kryptoaktywów Podsumowanie Bibliografia Rozdział 3. Ryzyka prawne i technologiczne związane z ICO oraz mechanizmy ochrony inwestorów Wprowadzenie 3.1. Specyfika ICO jako mechanizmu wysokiego ryzyka 3.1.1. Asymetria informacji i brak dojrzałych standardów ujawnień 3.1.2. Ryzyka technologiczne związane ze smart kontraktami 3.1.3. Ryzyka instytucjonalne i jurysdykcyjne 3.2. Typologia nadużyć i niepowodzeń na rynku ICO 3.2.1. Oszustwa inwestycyjne w emisjach ICO 3.2.2. Manipulacje marketingowe i informacyjne w ICO 3.2.3. Cyberataki i nadużycia tożsamościowe w ekosystemie ICO 3.3. Studia przypadków wybranych nieprawidłowości w projektach ICO 3.3.1. The DAO - błąd smart kontraktu i spór o zasadę "code is law" 3.3.2. AriseBank - przykład klasycznego oszustwa inwestycyjnego w formule ICO 3.3.3. Centra Tech - manipulacje marketingowe i wykorzystanie celebrytów do promocji ICO 3.4. Mechanizmy ograniczania ryzyka i ochrony inwestorów na rynku ICO 3.4.1. Due diligence projektów ICO i ocena ich wiarygodności 3.4.2. Audyt bezpieczeństwa smart kontraktów 3.4.3. Rola giełd kryptowalutowych i model IEO 3.4.4. Znaczenie regulacji i nadzoru na rynku ICO 3.5. Podsumowanie Bibliografia Rozdział 4. Wash trading na rynku NFT Wprowadzenie 4.1. Handel tokenami NFT 4.2. Zjawisko wash tradingu 4.3. Przegląd literatury 4.4. Opis danych i metodologia badań 4.4.1. Ekstrakcja danych 4.4.2. Modelowanie 4.5. Wyniki badań Podsumowanie Załącznik: opis zmiennych Bibliografia Rozdział 5. Możliwości deanonimizacyjne w świecie kryptowalut Wprowadzenie 5.1. Modele transakcji 5.2. Heurystyki grupowania adresów 5.2.1. Heurystyka 1. (transakcje z wieloma adresami wejściowymi) 5.2.2. Heurystyka 2. (identyfikacja adresu reszty) 5.3. Systemy deanonimizacyjne 5.4. Wyzwania Podsumowanie Bibliografia Rozdział 6. Blockchain oraz uczenie maszynowe w identyfikowaniu oszustw finansowych Wprowadzenie 6.1. Skala oszustw finansowych 6.2. Informacje o projekcie badawczym 6.3. Rozwiązywane problemy badawcze i technologiczne 6.4. Wybrane wyniki prac nad doborem komponentów i algorytmów blockchaina 6.5. Wybrane wyniki badań nad modelami uczenia maszynowego Podsumowanie Bibliografia Rozdział 7. Blockchain w walce z dezinformacją i fake newsami Wprowadzenie 7.1. W świecie postprawdy, blockchaina i sztucznej inteligencji 7.2. Dlaczego blockchain? 7.3. Rozwiązania 7.4. Autorstwo, integralność i historia zmian publikowanych treści 7.5. Weryfikowanie prawdziwości treści 7.6. Koncepcje weryfikacji wiadomości w mediach społecznościowych 7.7. Wyzwania i perspektywy Podsumowanie Bibliografia Rozdział 8. Crowdfunding kryptowalutowy na Telegramie jako źródło finansowania najemników i zakupów broni we wschodniej Ukrainie Wprowadzenie 8.1. Wykorzystanie kryptowalut w finansowaniu nielegalnej działalności 8.2. Metody pozyskiwania finansowania przez nielegalne grupy najemnicze 8.2.1. Synergia szyfrowanej komunikacji na Telegramie i kryptowalut w aktywności nielegalnych podmiotów 8.2.2. Promowanie crowdfundingu kryptowalutowego w kanałach Telegram na przykładzie grupy Rusicz 8.3. Finansowanie grup prorosyjskich za pomocą kryptowalut i Telegramu - analiza przypadku 8.3.1. Cele badania 8.3.2. Istniejące regulacje 8.3.3. Wnioski z badania 8.4. Wizualizacja przepływów transakcji 8.5. Rozbieżność między regulacjami a podejściem sektora kryptowalutowego do rosyjskich PMSC 8.5.1. Wpływ sankcji Unii Europejskiej na sektor kryptowalutowy 8.5.2. Zaostrzenie sankcji - ósmy pakiet sankcji Unii Europejskiej 8.6. Rekomendacje 8.6.1. Rola technologii blockchain w finansowaniu najemników 8.6.2. Możliwości przeciwdziałania nielegalnemu finansowaniu najemników 8.7. Wnioski Podsumowanie Bibliografia Część II. Ewolucja otoczenia regulacyjnego dla kryptoaktywów w Polsce Rozdział 9. Narodziny i wczesny rozwój polskiego rynku kryptoaktywów Wprowadzenie 9.1. Krajobraz pierwszych polskich giełd kryptowalutowych 9.1.1. Bitomat i Mt.Gox 9.1.2. Międzynarodowy kontekst problemów giełd kryptowalutowych 9.1.3. Problemy i upadki na polskim rynku giełd 9.1.4. Bitcurex - od lidera do upadku 9.1.5. Nadpodaż giełd i presja kosztowa 9.1.6. Przyczyny i konsekwencje niestabilności rynku 9.2. Początki górnictwa cyfrowego w Polsce 9.3. Rozwój społeczności kryptowalutowych w Polsce 9.3.1. Powstanie Polskiego Stowarzyszenia Bitcoin 9.3.2. Pierwsze inicjatywy edukacyjne, naukowe i rozwój dialogu branżowego 9.3.3. Pierwsze stanowisko Ministerstwa Finansów 9.3.4. Minimalne standardy bezpieczeństwa - pionierska inicjatywa samoregulacyjna i dialog z instytucjami 9.4. Polscy kryptografowie i badacze systemów rozproszonych wobec kryptowalut i technologii blockchain 9.4.1. Bitcoin jako narzędzie budowy protokołów kryptograficznych 9.4.2. Od Proof-of-Space do SpaceMint i Chia 9.4.3. Bezpieczeństwo wydobycia i krytyczna analiza Bitcoina 9.4.4. Kryptograf jako ekspert publiczny 9.4.5. Kontynuacje poza pierwszym okresem rozwoju rynku 9.4.6. Znaczenie polskiego wkładu 9.5. Ewolucja i wyzwania na rynku polskich giełd kryptowalut 9.5.1. BitBay - wzrost lidera i pierwsze wyzwania 9.5.2. Bitcurex i BitMarket - dalsza działalność i jej zakończenie 9.5.3. Relacje z bankami - narastający problem 9.6. Polskie start-upy kryptowalutowe - pierwsze globalne sukcesy i inicjatywy 9.6.1. Golem Network - pionierskie ICO i wizja zdecentralizowanego superkomputera 9.6.2. InPay - prekursor płatności bitcoinowych i pionier crowdfundingu udziałowego 9.6.3. Coinfirm - RegTech po polsku, czyli czy możliwe jest zbudowanie mostu między blockchainem a regulacjami 9.7. Działania edukacyjne, infrastrukturalne i samoregulacyjne środowiska Podsumowanie Bibliografia Rozdział 10. Między innowacyjnością a ostrożnością - samoregulacja i dialog branży kryptoaktywów z administracją publiczną w Polsce (2016 - 2017) Wprowadzenie 10.1. Geneza dialogu państwo - branża kryptoaktywów 10.1.1. Kontekst polityki cyfryzacji państwa 10.1.2. Powołanie Strumienia "Blockchain i kryptowaluty" 10.2. Faza konstruktywnego dialogu i jego granice 10.2.1. Organizacja i dynamika prac Strumienia w 2017 roku 10.2.2. Merytoryczne kierunki prac Strumienia - przegląd projektów 10.2.3. Kanon dobrych praktyk - pionierski akt samoregulacji branży 10.3. Reakcje instytucji państwowych na rozwój rynku i inicjatywy branżowe 10.3.1. Ministerstwo Cyfryzacji jako katalizator dialogu z branżą oraz parasol ochronny dla wczesnych innowacji 10.3.2. Ministerstwo Finansów - ostrożność fiskalna, pierwsze konsultacje i sygnały systemowej regulacji 10.3.3. Stanowisko nadzoru finansowego 10.3.4. Zainteresowanie parlamentarzystów 10.3.5. Aktywność pozostałych instytucji i organów państwowych 10.4. Polski Akcelerator Technologii Blockchain - wizja, działania i upadek 10.4.1. Geneza, model działania i wsparcie instytucjonalne 10.4.2. Kluczowe projekty i inicjatywy wdrożeniowe 10.4.3. Kryzys finansowy i upadek akceleratora 10.5. Niezależna infrastruktura wsparcia ekosystemu Podsumowanie Bibliografia Rozdział 11. Polski rynek kryptoaktywów w przededniu MiCA - błędy regulacyjne i utracone szanse (2018 - 2024) Wprowadzenie 11.1. Rok 2018 - konfrontacja, regulacje i samoorganizacja branży 11.1.1. Wczesne objęcie rynku walut wirtualnych reżimem AML/CFT - ustawa z 1 marca 2018 roku i jej konsekwencje 11.1.2. "Kryzys podatkowy" - spór o podatek od czynności cywilnoprawnych 11.1.3. Systemowa zmiana podatkowa - nowelizacja ustaw o PIT i CIT 11.1.4. Profesjonalizacja ekosystemu i odpowiedź branży 11.2. Boom na ICO i jego wpływ na polski rynek (2017 - 2018) 11.2.1. Polski rynek na fali globalnego fenomenu 11.2.2. Reakcja nadzoru - komunikat KNF w sprawie ICO 11.3. Konstrukcja rejestru VASP i jej skutki (2019 - 2021) 11.3.1. Próżnia instytucjonalna po ustawie AML z 2018 roku 11.3.2. Proces legislacyjny rejestru VASP - ograniczony dialog z rynkiem 11.3.3. Międzynarodowe doświadczenia w zakresie sandboxów regulacyjnych 11.3.4. Ograniczony rozwój sandboxu regulacyjnego w Polsce 11.4. Polska na tle wczesnych prac nad MiCA (2019 - 2024) 11.4.1. Impuls dla Europy - od "FinTech Action Plan" do efektu projektu Libra 11.4.2. Ograniczona obecność Polski w pracach przygotowawczych nad MiCA 11.4.3. Granice analogii PSD2 - MiCA i ryzyka przenoszenia rozwiązań 11.4.4. Działania na zapleczu - Polska w europejskich projektach technologicznych Podsumowanie Bibliografia Rozdział 12. Smart kontrakty w świetle polskiego prawa - zarys problematyki regulacyjnej Wprowadzenie 12.1. Definicja smart kontraktów 12.2. Cechy smart kontraktów 12.3. Smart kontrakt jako umowa w rozumieniu prawa cywilnego? 12.4. Wykonanie smart kontraktu 12.5. Odpowiedzialność za błędy w kodzie Podsumowanie Bibliografia Rozdział 13. Zabezpieczenia majątkowe na kryptoaktywach Wprowadzenie 13.1. Zarys instytucji zabezpieczenia majątkowego w postępowaniu karnym 13.2. Kryptoaktywa jako przedmiot zabezpieczenia w świetle przepisów postępowania karnego oraz rozporządzenia MiCA 13.3. Kluczowe problemy z realizacją zabezpieczenia majątkowego na kryptoaktywach Podsumowanie Bibliografia Rozdział 14. Tokeny NFT a prawo autorskie Wprowadzenie 14.1. Charakterystyka NFT w kontekście prawa autorskiego 14.2. Status prawnoautorski tokenów NFT 14.3. Tworzenie i zawartość NFT a prawa do utworu 14.4. Obrót tokenami NFT a prawa autorskie 14.4.1. Charakter prawny transakcji NFT 14.4.2. Publiczne udostępnianie i dozwolony użytek 14.4.3. Kwestia droit de suite 14.5. Czy NFT stanowi nowe pole eksploatacji? Podsumowanie Bibliografia Część III. Regulacje prawne dotyczące kryptoaktywów Rozdział 15. Czy można skutecznie sankcjonować niezmienny smart kontrakt? Wprowadzenie 15.1. Ramy prawne sankcji finansowych 15.1.1. Sankcje finansowe jako instrument polityki 15.1.2. OFAC - kluczowa instytucja w systemie amerykańskim 15.1.3. Podstawy prawne - IEEPA 15.1.4. Pojęcie własności w prawie sankcyjnym 15.1.5. Sankcje a nowe technologie 15.2. Tornado Cash i niezmienność smart kontraktów 15.2.1. Mechanizm działania miksera Tornado Cash 15.2.2. Zdecentralizowana struktura i brak podmiotu kontrolującego 15.2.3. Niezmienność - istota problemu 15.3. Sankcje OFAC wobec Tornado Cash (2022) 15.3.1. Kontekst nałożenia sankcji 15.3.2. Reakcja branży i organizacji pozarządowych 15.3.3. Problem egzekucji sankcji wobec zdecentralizowanego protokołu 15.4. Problem niezmienności i wyrok Fifth Circuit (2024) 15.4.1. Niezmienność jako wyzwanie dla prawa sankcyjnego 15.4.2. Sprawa Van Loon v. Department of the Treasury 15.4.3. Studium przypadku - Alexey Pertsev (Holandia, 2024) 15.4.4. Studium przypadku - Roman Storm (USA, 2025) 15.4.5. Perspektywa porównawcza - prawo publiczne a prawo karne 15.5. Zniesienie sankcji przez OFAC (2025) 15.5.1. Kontekst decyzji 15.5.2. Powody zniesienia sankcji 15.5.3. Reakcje rynku i organizacji społecznych 15.5.4. Znaczenie decyzji dla przyszłości sankcji wobec DeFi 15.6. Perspektywa prawnoporównawcza 15.6.1. Regulacje Unii Europejskiej - MiCA, TFR oraz pakiet AML 15.6.2. Wielka Brytania i podejście "common law" 15.6.3. Azja - przykład Singapuru i Japonii 15.6.4. FATF i standardy globalne Podsumowanie Bibliografia Rozdział 16. Unijne rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów Wprowadzenie 16.1. Podstawy unijnego prawodawstwa 16.2. Charakter prawny rozporządzenia UE 16.3. Procedura ustawodawcza 16.4. Zarys najistotniejszych regulacji rozporządzenia MiCA 16.4.1. Kontekst i motywy przyjęcia rozporządzenia 16.4.2. Przegląd przepisów rozporządzenia MiCA 16.4.3. Skutki stosowania MiCA Podsumowanie Bibliografia Rozdział 17. Emisja tokena będącego e-pieniądzem w prawie Unii Europejskiej Wprowadzenie 17.1. Zakres zastosowania rozporządzenia MiCA w odniesieniu do EMT 17.2. Obowiązki emitenta EMT wynikające z rozporządzenia MiCA 17.2.1. Uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności 17.2.2. Sporządzenie dokumentu informacyjnego dotyczącego kryptoaktywa 17.2.3. Odpowiednie formułowanie komunikatów marketingowych 17.2.4. Odpowiednie wykorzystywanie środków otrzymanych w zamian za EMT 17.2.5. Ustanowienie i utrzymywanie tzw. planu naprawy i planu wykupu 17.2.6. Zakaz przyznawania odsetek 17.2.7. Znaczące EMT 17.3. Relacja między rozporządzeniem MiCA a aktami normującymi świadczenie usług płatniczych z punktu widzenia emitenta EMT 17.4. Zasadność "rozszczepienia regulacyjnego" EMT Podsumowanie Bibliografia Rozdział 18. Czynności maklerskie w obrocie aktywami cyfrowymi Wprowadzenie 18.1. Kwestie terminologiczne 18.2. Podstawy prawne świadczenia usług oraz podstawy wykorzystania analogii 18.3. Ogólne zasady świadczenia usług maklerskich w obrocie aktywami cyfrowymi 18.4. Podobieństwo czynności maklerskich w obrocie aktywami cyfrowymi do czynności maklerskich w obrocie instrumentami finansowymi 18.5. Reżim odpowiedzialności Podsumowanie Bibliografia Rozdział 19. Cyberbezpieczeństwo ekosystemu kryptoaktywów: zagrożenia i podatności oraz mechanizmy obronne Wprowadzenie 19.1. Ramy koncepcyjne cyberbezpieczeństwa kryptoaktywów 19.1.1. Definicje podstawowych pojęć 19.1.2. Triada CIA w ekosystemie kryptoaktywów 19.1.3. Podstawowi sprawcy zagrożeń i ich motywy 19.1.4. Trzy wymiary cyberbezpieczeństwa blockchainów 19.2. Zagrożenia dla infrastruktury technologicznej blockchain 19.2.1. Ataki na mechanizmy konsensusu 19.2.2. Podatności w oprogramowaniu węzłów 19.2.3. Bezpieczeństwo warstwy sieciowej P2P 19.2.4. Podatności kryptograficzne 19.3. Zagrożenia związane ze smart kontraktami i zdecentralizowanymi aplikacjami 19.3.1. Typowe błędy i podatności w kodzie smart kontraktów 19.3.2. Ataki wykorzystujące logikę biznesową i mechanizmy ekonomiczne 19.3.3. Bezpieczeństwo mostów międzyłańcuchowych 19.3.4. Ryzyka na rynku NFT 19.3.5. Zagrożenia dla DAO 19.4. Zagrożenia dla platform scentralizowanych 19.5. Zagrożenia dla użytkowników końcowych 19.6. Strategie mitygacji ryzyka i środki zaradcze 19.7. Wyzwania Podsumowanie Bibliografia Rozdział 20. Regulacje Unii Europejskiej w zakresie cyberbezpieczeństwa ekosystemu kryptoaktywów Wprowadzenie 20.1. Geneza i kontekst regulacji cyberbezpieczeństwa kryptoaktywów w UE 20.1.1. Geneza rozporządzenia MiCA w kontekście strategii finansów cyfrowych UE 20.1.2. MiCA na tle dotychczasowych ram finansowych - znaczenie dla cyberbezpieczeństwa 20.2. Analiza rozporządzenia MiCA pod kątem cyberbezpieczeństwa 20.2.1. Zakres podmiotowy MiCA w kontekście cyberbezpieczeństwa 20.2.2. Zakres przedmiotowy MiCA w kontekście cyberbezpieczeństwa 20.2.3. Status prawny i daty stosowania 20.2.4. Ogólne zasady i definicje związane z cyberbezpieczeństwem w rozporządzeniu MiCA 20.2.5. Wymogi cyberbezpieczeństwa dla emitentów (ART i EMT) 20.2.6. Wymogi cyberbezpieczeństwa dla dostawców usług w zakresie kryptoaktywów 20.3. Rozporządzenie DORA i jego implikacje dla cyberbezpieczeństwa rynku kryptoaktywów 20.3.1. Cel i zakres zastosowania rozporządzenia DORA 20.3.2. Główne filary wymogów rozporządzenia DORA 20.3.3. Znaczenie rozporządzenia DORA dla podmiotów rynku kryptoaktywów 20.4. Potencjalne implikacje dyrektywy NIS2 dla sektora kryptoaktywów 20.4.1. Zakres podmiotowy NIS2 a rynek kryptoaktywów 20.4.2. Kluczowe wymogi dyrektywy NIS2 i potencjalne nakładanie się rozporządzeń MiCA i DORA 20.4.3. Interakcja NIS2 z MiCA i DORA 20.4.4. Implikacje dla sektora kryptoaktywów Podsumowanie Bibliografia Informacje o autorach Skorowidz