Farmakologia Jordanów

To już kolejny, uaktualniony podręcznik „Farmakologia” adresowany do studentów wydziałów pielęgniarstwa i nauk o zdrowiu. Przedstawiono w nim ogólne zagadnienia dotyczące leków, podstawowe wiadomości z zakresu farmakokinetyki i farmakodynamiki oraz charakterystykę grup leków wpływających na procesy regulacyjne organizmu oraz funkcje różnych układów i narządów. Szczególną uwagę zwrócono na działania niepożądane leków, interakcje, a także problem uzależnienia od leków. Publikacja może być również przydatna dla studentów innych kierunków medycznych. Spis treści: Przedmowa 1. Podstawy farmakologii ogólnej - Elżbieta Nowakowska 1.1. Lek 1.1.1. Pochodzenie leku, nazewnictwo 1.1.2. Postacie leków 1.1.3. Dawki leków i dawkowanie 1.1.4. Sposoby wprowadzania leków do organizmu 1.1.5.Źródła informacji o lekach 1.1.6. Podstawowe informacje o sposobie zapisywania leków 1.2. Podstawy farmakokinetyki 1.2.1. Podstawowe pojęcia farmakokinetyczne 1.3. Podstawy farmakodynamiki 1.3.1. Działanie leków 1.3.2. Mechanizmy działania leków 1.3.3. Interakcje leków 1.4. Podstawy farmakoekonomiki 2. Leki wpływające na układ autonomiczny, nerwy obwodowe i mięśnie 41 2.1. Leki wpływające na układ przywspółczulny - Róża Julia Wiśniewska, Konstanty Wiśniewski 43 2.1.1. Leki pobudzające czynność układu przywspółczulnego (leki cholinomimetyczne) 2.1.2. Leki hamujące czynność układu przywspółczulnego (cholinolityki, parasympatykolityki) 2.2. Leki wpływające na układ współczulny - Róża Julia Wiśniewska, Konstanty Wiśniewski 2.2.1. Leki pobudzające układ adrenergiczny (sympatykomimetyki) 2.2.2. Leki hamujące czynność układu współczulnego 2.3. Leki wpływające na zwoje układu autonomicznego - Róża Julia Wiśniewska, Konstanty Wiśniewski 62 2.3.1. Leki porażające zwoje (ganglioplegica) 2.4. Leki wpływające na zakończenia ruchowe - Maria Sieklucka-Dziuba, Jacek Dziuba 64 2.4.1. Leki porażające zakończenia ruchowe (zwiotczające) 2.4.2. Leki pobudzające zakończenia ruchowe 2.5. Leki znieczulające miejscowo - Waldemar A. Turski 67 2.6. Leki spazmolityczne - Waldemar A. Turski 72 2.6.1. Leki miolityczne - pochodne izochinolinowe 2.6.2. Leki cholinolityczne o silnym działaniu miolitycznym 2.6.3. Inne leki 2.6.4. Leki pochodzenia roślinnego o działaniu spazmolitycznym 75 3. Leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy - Maria Sieklucka-Dziuba, Jacek Dziuba 76 3.1. Leki znieczulenia ogólnego 3.1.1. Premedykacja farmakologiczna 3.1.2. Wziewne środki znieczulenia ogólnego 3.1.3. Dożylne Środki znieczulenia ogólnego 3.2. Leki przeciwbólowe - Leszek Szadujkis-Szadurski, Katarzyna Szadujkis-Szadurska 82 3.2.1. Opioidowe leki przeciwbólowe 84 3.2.2. Nieopioidowe leki przeciwbólowe 3.3. Leki psychotropowe 3.3.1. Leki przeciwlękowe (anksjolityczne) - Grazyna Ossowska, Izabela Zakrocka 99 3.3.2. Leki neuroleptyczne - Grażyna Ossowska, Magdalena Idziak 107 3.3.3. Leki przeciwdepresyjne - Grażyna Ossowska, Izabela Zakrocka 117 3.4. Leki nasenne i uspokajające - Grażyna Ossowska, Magdalena Idziak 126 3.4.1. Barbiturany 3.4.2. Pochodne benzodiazepiny 3.4.3. Nowe leki nasenne 3.4.4. Inne leki nasenne 3.4.5. Leki uspokajające roślinne i sole bromu 3.5. Leki przeciwpadaczkowe - Stanisław J. Czuczwar 132 3.5.1. Charakterystyka padaczki 3.5.2. Leki przeciwpadaczkowe 3.5.3. Zasady stosowania leków przeciwpadaczkowych 3.5.4. Leki stosowane w leczeniu stanu padaczkowego 3.6. Leki stosowane w chorobach neurodegeneracyjnych - Stanisław J. Czuczwar 145 3.6.1. Leki stosowane w chorobie Parkinsona 145 3.6.2. Leki stosowane w innych schorzeniach neurodegeneracyjnych 147 3.7. Leki cucące - Stanisław J. Czuczwar 147 4. Zależności lekowe i narkomanie - Grażyna Rajtar-Cynke 149 4.1. Leki wywołujące uzależnienia 4.1.1. Narkotyczne leki przeciwbólowe 4.1.2. Leki nasenne 4.1.3. Kokaina 4.1.4. Inne leki o właściwościach uzależniających 4.2. Inne substancje o działaniu uzalezniającym 157 4.2.1. Związki o działaniu halucynogennym 157 4.2.2. Amfetaminy i inne związki o działaniu pobudzającym 157 4.2.3. Pochodne kannabinolu 158 4.2.4. Środki stosowane drogą wziewną 4.3. Używki wywołujące uzależnienia 160 4.3.1. Alkohol etylowy 4.3.2. Nikotyna 5. Związki endogenne i leki wpływające na procesy regulacyjne organizmu 166 5.1. Hormony - Piotr Tutka, Maria Kozicka 166 5.1.1. Hormony podwzgórza - Piotr Tutka 167 5.1.2. Hormony przysadki mózgowej - Piotr Tutka 5.1.3. Hormony tarczycy. Leki przeciwtarczycowe. Związki jodu - Piotr Tutka 176 5.1.4. Hormony kory nadnerczy - Piotr Tutka 180 5.1.5. Hormony i leki wpływające na gospodarkę weglowodanową - Piotr Tutka 186 5.1.6. Hormony i inne czynniki wpływające na gospodarkę wapniowo-fosforanową - Piotr Tutka 193 5.1.7. Hormony płciowe - Maria Kozicka 196 5.1.8. Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) - Maria Kozicka 207 5.1.9. Doustne Środki antykoncepcyjne - Maria Kozicka 208 5.2. Witaminy i pierwiastki Śladowe - Zdzisław M. Kleinrok, Grażyna Rajtar-Cynke 211 5.2.1. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach 5.2.2. Witaminy rozpuszczalne w wodzie 5.2.3. Preparaty wielowitaminowe 223 5.2.4. Pierwiastki Śladowe 223 5.3. Autakoidy - Maria Rutkowska 5.3.1. Histamina i leki przeciwhistaminowe 5.3.2. Prostanoidy, leukotrieny 5.3.3. Tlenek azotu 236 5.3.4. Serotonina 5.3.5. Angiotensyna 5.4. Leki przeciwzapalne - Leszek Szadujkis-Szadurski, Katarzyna Szadujkis-Szadurska 240 5.4.1. Niesteroidowe leki przeciwzapalne 5.4.2. Inne leki stosowane w reumatoidalnym zapaleniu stawów 5.4.3. Leki stosowane w leczeniu dny 5.5. Leki moczopędne - Bogusław Czerny 5.5.1. Tiazydy i leki tiazydopodobne 5.5.2. Diuretyki pętlowe 5.5.3. Leki moczopędne oszczędzające potas 5.5.4. Inne leki 6. Leki stosowane w chorobach układu krążenia 264 6.1. Leki stosowane w niewydolności serca - Jerzy Wójcicki 6.1.1. Glikozydy nasercowe 6.1.2. Leki rozszerzające naczynia krwionośne 6.1.3. Leki moczopędne w niewydolności krążenia 6.1.4. Inne leki zwiększające kurczliwość serca 6.1.5. Leki ß-adrenolityczne w niewydolności krążenia 6.1.6. Uwagi na temat leczenia niewydolności serca 6.2. Leki stosowane w zaburzeniach rytmu serca - Bogusław Czerny, Jerzy Wójcicki 274 6.2.1. Leki stosowane w zaburzeniach rytmu wynikających ze zwiększonego automatyzmu serca 275 6.2.2. Leki ułatwiające przewodzenie w układzie bodźcoprzewodzącym 279 6.3. Leki stosowane w nadciśnieniu tętniczym - Bogusław Czerny 280 6.3.1. Leki moczopędne 281 6.3.2. Leki ß-adrenolityczne 282 6.3.3. Leki blokujące kanały wapniowe 282 6.3.4. Inhibitory konwertazy angiotensyny I i antagoniści receptora angiotensynowego AT1 283 6.3.5. Leki hipotensyjne działające na osrodkowy układ nerwowy 284 6.3.6. Leki ?1-adrenolityczne 285 6.3.7. Leki rozkurczające mięśnie gładkie naczyń krwionośnych 285 6.3.8. Inhibitory reniny 286 6.4. Leki stosowane w chorobie niedokrwiennej serca - Jerzy Wójcicki 286 6.4.1. Azotyny i azotany 287 6.4.2. Syndoiminy 290 6.4.3. Leki ß-adrenolityczne 290 6.4.4. Leki blokujące kanały wapniowe 294 6.5. Ogólne zasady postępowania farmakologicznego w zawale mięśnia sercowego - Jerzy Wójcicki 297 6.6. Leki stosowane we wstrząsie - Jerzy Wójcicki 299 6.7. Farmakoterapia miażdżycy - Bogusław Czerny 301 6.7.1. Statyny (inhibitory reduktazy hydroksymetylokoenzymu A) 6.7.2. Żywice jonowymienne 6.7.3. Pochodne kwasu fibrynowego (fibraty) 6.7.4. Kwas nikotynowy 6.7.5. Inne leki obnizające stężenie lipidów 7. Farmakoterapia chorób krwi i układu krwiotwórczego 305 7.1. Krew i preparaty krwiopochodne - Jolanta Parada-Turska, Piotr Paluszkiewicz 305 7.1.1. Krew pełna 7.1.2. Składniki krwi i produkty krwiopochodne 7.1.3. Środki krwiozastępcze 7.2. Leki wpływające na czynność krwiotwórczą szpiku - Jolanta Parada-Turska, Piotr Paluszkiewicz? 314 7.2.1. Cytokiny krwiotwórcze (hematopoetyny) 7.2.2. Interferony 7.2.3. Leki stosowane w niedokrwistościach 7.3. Leki wpływające na krzepnięcie krwi - Grażyna Rajtar-Cynke 322 7.3.1. Leki stosowane w terapii chorób zakrzepowo-zatorowych 326 7.3.2. Leki stosowane w leczeniu skaz krwotocznych 8. Leki stosowane w chorobach układu oddechowego Bożena Tarchalska-Kryńska 339 8.1. Leki wykrztuśne i sekretolityczne 8.1.1. Leki wykrztuśne 8.1.2. Leki sekretolityczne 8.2. Leki przeciwkaszlowe 8.2.1. Leki przeciwkaszlowe o działaniu ośrodkowym 8.2.2. Leki przeciwkaszlowe o działaniu obwodowym 348 8.3. Leki przeciwastmatyczne 349 8.3.1. Leki rozkurczające mięśnie gładkie oskrzeli 8.3.2. Leki zapobiegające reakcji alergicznej i hamujące alergiczne zapalenie 8.3.3. Leczenie biologiczne w astmie 8.3.4. Inne leki wspomagające leczenie stanów skurczowych oskrzeli 8.3.5. Postępowanie w utrzymującym się ostrym/ciężkim napadzie duszności i w stanie astmatycznym 8.4. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) 9. Leki stosowane w chorobach układu pokarmowego - Maria Rutkowska362 9.1. Leki stosowane w zaburzeniach motoryki przewodu pokarmowego 9.1.1. Leki przeciwbiegunkowe 9.1.2. Leki przeczyszczające 9.2. Leki wpływające na funkcje wydzielnicze przewodu pokarmowego369 9.2.1. Leki pobudzające wydzielanie żołądkowe 9.2.2. Leki hamujące wydzielanie żołądkowe 9.2.3. Leki wzmacniające barierę śluzówkową 9.2.4. Leki zobojętniające kwas solny (antacida) 9.2.5. Leki żółciotwórcze i żółciopędne 9.3. Leczenie zakażeń Helicobacter pylori 9.4. Leki przeciwwymiotne 9.4.1. Metoklopramid 9.4.2. Neuroleptyki 9.4.3. Leki cholinolityczne 9.4.4. Antagoniści receptora H1 383 9.4.5. Antagoniści receptora serotoninowego 5-HT3 384 9.4.6. Kannabinoidy 385 9.4.7. Antagoniści receptora NK1 385 10. Leki stosowane w zakażeniach bakteryjnych, grzybiczych, wirusowych i pasożytniczych 386 10.1. Antybiotyki - Lilia Grodzińska, Aleksandra Goszcz 386 10.1.1. Antybiotyki ß-laktamowe 388 10.1.2. Makrolidy 396 10.1.3. Linkozamidy 398 10.1.4. Antybiotyki aminoglikozydowe 399 10.1.5. Tetracykliny 401 10.1.6. Inne antybiotyki 402 10.2. Syntetyczne leki chemioterapeutyczne - Lilia Grodzińska, Aleksandra Goszcz 406 10.2.1. Sulfonamidy 406 10.2.2. Pochodne nitrofuranu 409 10.2.3. Pochodne nitroimidazolu 410 10.2.4. Chinolony przeciwbakteryjne 411 10.3. Leki przeciwgrzybicze - Grażyna Rajtar-Cynke 414 10.3.1. Antybiotyki przeciwgrzybicze 415 10.3.2. Syntetyczne leki przeciwgrzybicze 417 10.4. Leki stosowane w leczeniu gruźlicy - Grazyna Rajtar-Cynke 421 10.4.1. Podstawowe leki przeciwgruźlicze 10.4.2. Leki przeciwgruźlicze drugiego wyboru 10.5. Leki przeciwwirusowe - Grażyna Rajtar-Cynke 10.5.1. Analogi nukleozydowe inhibitory polimerazy wirusowego DNA 427 10.5.2. Leki przeciwwirusowe o innych mechanizmach działania 10.5.3. Leki stosowane w leczeniu zakażenia wirusem niedoboru immunologicznego u ludzi (HIV) 10.6. Leki przeciwpierwotniakowe - Maria Kozicka 10.6.1. Leki stosowane w zimnicy 10.6.2. Leki stosowane w pełzakowicy i giardiozie (lambliozie) 10.6.3. Leki stosowane w rzęsistkowicy 10.6.4. Leki stosowane w toksoplazmozie 10.6.5. Leki stosowane w pneumocystozie 10.7. Leki stosowane w zakażeniach robakami i stawonogami - Maria Kozicka 441 10.7.1. Leki stosowane w zakażeniach robakami obłymi 10.7.2. Leki stosowane w zakażeniach robakami płaskimi 10.8. Środki o działaniu odkażającym i antyseptycznym - Maria Kozicka 10.8.1. Kwasy 445 10.8.2. Substancje uwalniające tlen atomowy446 10.8.3. Jod i jodofory 10.8.4. Alkohole 10.8.5. Barwniki 10.8.6. Sole metali ciężkich 10.8.7. Pochodne biguanidu i amidyny 10.8.8. Inne 11. Immunofarmakologia - Tomasz Kubiatowski, Grażyna Rajtar-Cynke 449 11.1. Leki immunostymulujące 11.2. Leki immunosupresyjne 12. Chemioterapia nowotworów - Tomasz Kubiatowski 457 12.1. Podstawowe założenia chemioterapii 12.2. Podział leków przeciwnowotworowych 12.2.1. Leki alkilujące 12.2.2. Antymetabolity 12.2.3. Leki zaburzające strukturę i funkcji wrzeciona kariokinetycznego 12.2.4. Inhibitory topoizomerazy 12.2.5. Antracykliny 12.2.6. Inne 12.3. Rola hormonoterapii w leczeniu chorób nowotworowych 12.4. Rola terapii celowanych w leczeniu chorób nowotworowych 13. Środki cieniujące i radiofarmaceutyki - Zdzisław M. Kleinrok, Mariusz Świąder 472 13.1. Środki cieniujące stosowane w badaniach promieniami Roentgena 13.1.1. Środki cieniujące niezawierające jodu 13.1.2. Środki cieniujące zawierające jod 13.2. Środki cieniujące stosowane w badaniach ultrasonograficznych (USG) 475 13.3. Środki cieniujące stosowane w badaniach jądrowego rezonansu magnetycznego (NMR) 476 13.4. Radiofarmaceutyki 477 13.5. Wpływ Środków cieniujących na wyniki badań laboratoryjnych oraz ich interakcje z lekami 477 13.6. Działania niepożądane i toksyczne środków cieniujących 14. Wpływ leków na płód. Leki a karmienie piersią - Krystyna Kmieciak-Kołada 479 14.1. Chemioterapia zakażeń bakteryjnych i grzybiczych w położnictwie 14.2. Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne 14.3. Leki psychotropowe 14.4. Pochodne kwasu barbiturowego 14.5. Leki stosowane w chorobach układu krążenia 14.6. Witaminy a ciąża 14.7. Leczenie wybranych chorób w okresie ciąży 14.7.1. Powikłania zakrzepowo-zatorowe 489 14.7.2. Cukrzyca 489 14.7.3. Schorzenia tarczycy 490 14.7.4. Padaczka 14.7.5. Zakażenie HIV a ciąża 14.8. Leki a karmienie piersią 14.9. Leki tłumiące laktację 14.10. Fitoterapia w okresie ciąży 14.11. Aromaterapia w okresie ciąży 15. Leki stosowane w położnictwie - Krystyna Kmieciak-Kołada, Ireneusz Kołada499 15.1. Leki stosowane w okresie okołoporodowym 15.1.1. Leki pobudzające czynność skurczową macicy 15.2. Analgezja porodu 500 15.2.1. Leki uspokajające 500 15.2.2. Opioidowe leki przeciwbólowe 15.2.3. Dożylne Środki znieczulenia ogólnego 15.2.4. Środki zwiotczające 15.2.5. Środki znieczulające miejscowo 502 15.3. Postępowanie w przypadku krwotoku położniczego 15.4. Leki stosowane w rzucawce 15.5. Leki stosowane w porodzie przedwczesnym zagrażającym 505 15.5.1. Leki tokolityczne Skorowidz 509