Zagłada Żydów. Studia i Materiały nr 16 Jeziorany

Tematem przewodnim 16. numeru rocznika, którego współredaktorami są naukowcy z Centrum Badań Żydowskich UŁ, jest historia getta łódzkiego. Numer rozpoczynają wspomnienia Mariana Turskiego o ostatnich dniach w getcie w sierpniu 1944 r. Obok głosu świadka, prezentujemy czytelnikom studium Andrzeja Czyżewskiego o prowadzonej przez władze PRL polityce historycznej dot. getta, artykuł Ewy Wiatr o funkcjonowaniu młodzieżowych grup na Marysinie czy tekst Michała Trębacza poświęcony spuściźnie fotograficznej getta. Irmina Gadowska pisze o malarzach, Adriana Bryk przedstawia historią poczty, a Krystyna Radziszewska opisuje losy Żydów europejskich deportowanych do getta z jesienią 1941 r. Badania na materiałach z getta łódzkiego i warszawskiego oparli Jacek Walicki, porównujący funkcjonujące w gettach archiwów i Sylweriusz Królak analizujący opisy spacerów po obu gettach. Andrzej Grzegorczyk omawia organizację pierwszej fali deportacji z getta a Bartosza Grzanki pisze o działalności SS-Sonderkommando Kulmhof. Publikujemy też dziennik z getta Viktora Hahna, relację Mordechaja Żurawskiego, uciekiniera z Chełmna oraz opracowanie Waldemara Szulca o obozie śmierci. Poza tematyką łódzką w numerze znajdzie Czytelnik również m.in. artykuł Sławomira Poleszaka dotyczący żołnierza wyklętego Józefa Franczaka ps. Lalek. Dariusza Libionki piszącego o postępowaniach sądowych przeciwko członkom lokalnych struktur NSZ powiatów miechowskiego i pińczowskiego, Adama Kopciowskiego o lubelskim kolaborancie Szamie Grajerze, czy Nawojki Lobkowicz o problemach z restytucją zagrabionego przez nazistów mienia. Chcielibyśmy też zwrócić uwagę czytelników na zamieszczone w dziale Materiały pisane jesienią 1942 r. listy lekarza Józefa Jabłońskiego, ukrywającego się wówczas ze względu na pochodzenie na Lubelszczyźnie. Listy te są nietypowe z kilku powodów, o czym pisze podający je do druku wnuk dr. Jabłońskiego prof. Marcin Kula. Powraca dział Curiosa, a w nim teksty Agnieszki Haski o najnowszej literaturze dotyczącej Auschwitz oraz Alicji Podbielskiej o toruńskim sposobie upamiętniania pomocy udzielanej Żydom. W numerze działy: Studia Getto łódzkie Sylwetki Z warsztatów badawczych Materiały Punkty Widzenia Omówienia, recenzje, przeglądy Upamiętnienia Zagłady Curiosa A w nich między innymi: Andrzej Czyżewski o getcie łódzkim w polityce historycznej Ewa Wiatr o ruchu hachszarowym w getcie łódzkim Irmina Gadowska o artystach plastykach w getcie łódzkim Sławomir Poleszak o ostatnim wykletym i Żydach Dziennik prażanina Viktora Hahna z łódzkiego getta Relacja Mordechaja Żurawskiego z Chełmna Ryszard Lerczynski jedyny łódzki Sprawiedliwy Jacek Walicki o różnicach i podobieństwach archiwum getta łódzkiego i Archiwum Ringelbluma Andrzej Grzegorczyk o transportach kolejowych z getta łódzkiego do obozu zagłady Kulmhof Adriana Bryk o poczcie działajacej w getcie łódzkim Sylwetka Danuty Dabrowskiej Michał Sobelman o problemach z listą Ładosia Alicja Podbielska o upamiętnieniu Sprawiedliwych w Toruniu Spis treści: Okładka Strona tytułowa Strona redakcyjna Spis treści Od Redakcji Getto łódzkie 19401944 Więcej nic nie powiem. Rozmowa z Marianem Turskim ocalałym z getta łódzkiego przeprowadzona 28 sierpnia 2019 r. w przeddzień obchodów 75. rocznicy likwidacji getta łódzkiego Marian Turski. Przemowa ocalałego z getta łódzkiego wygłoszona 29 sierpnia 2019 r., w dniu obchodów 75. rocznicy likwidacji getta łódzkiego Marian Turski. Wspomnienie o likwidacji getta łódzkiego In memoriam Łucja Pawlicka-Nowak (19382020) badaczka Zagłady, prekursorka archeologii miejsc pamięci Janina Ludawska Studia Ewa Wiatr. Ruch hachszarowy w getcie łódzkim 19401941 w świetle dokumentów Irmina Gadowska. Warunki działalności artystycznej plastyków w getcie łódzkim 19401944 w świetle źródeł: dokumentacji administracyjnej, wspomnień i relacji świadków Andrzej Czyżewski. Pamięć marginalizowana, niechciana, cicha łódzkie getto w polityce pamięci historycznej PRL Adam Kopciowski. Szama Grajer żydowski król z Lublina Nawojka Cieślińska-Lobkowicz. Polskie. Żydowskie. Pożydowskie. Nazistowska grabież dzieł sztuki i problemy restytucji w Polsce 19452020 Sławomir Poleszak. Czy okupacyjna przeszłość sierż. Józefa Franczaka Lalusia miała wpływ na powojenne losy ostatniego zbrojnego? Dariusz Libionka. Lokalne struktury Narodowych Sił Zbrojnych wobec ukrywających się Żydów w świetle powojennych materiałów śledczych i procesowych przypadek powiatów miechowskiego i pińczowskiego Sylwetki Adam Sitarek. Danuta Dąbrowska pionierka badań nad łódzkim gettem Joanna Król . Podczas wojny przebywał w łódzkim getcie. Portret architekta Ignacego Gutmana Materiały Dziennik Viktora Hahna z łódzkiego getta Viktor Hahn. [Dziennik z Łodzi] Wyprawa w świat. Wywiady przeprowadzone w getcie łódzkim przez członków Ha-Szomer Ha-Cair Michał Trębacz. Oficjalne i intymne. Getto łódzkie w fotografiach Michał Trębacz. Cieszę się, że Państwo Putersznyt przeżyli wojnę i są ze sobą szczęśliwi. Ryszard Lerczyński jedyny łódzki Sprawiedliwy Relacja Mordechaja Żurawskiego z Chełmna nad Nerem Moje przeżycia z 1940 roku Nieznane opracowanie: Waldemar Szulc, Chełmno nad Nerem (Kulmhof). Hitlerowski obóz natychmiastowej zagłady Jankiew Pat. Żydowski brat z ziemi amerykańskiej, który jest też polskim Żydem W pierwszym kręgu. Listy ukrywającego się Z warsztatów badawczych Jacek Walicki. Wydział Archiwum getta łódzkiego a Archiwum Ringelbluma Adriana Bryk. Najlepsze dziecko Prezesa poczta w getcie łódzkim (19391944) Krystyna Radziszewska. Wydział dla Wsiedlonych w getcie łódzkim w świetle dokumentów archiwalnych i tekstów autobiograficznych Andrzej Grzegorczyk. Procedura i przebieg transportów kolejowych z getta łódzkiego do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem (styczeńmaj 1942 r.) Bartłomiej Grzanka. Działalność SS-Sonderkommando Kulmhof w lutym i marcu 1942 r. w świetle dowodów księgowych Sonderkonto 12300 z zasobu Archiwum Państwowego w Łodzi Sylweriusz B. Królak. Spacerem po getcie. Doświadczenie przestrzeni getta w Łodzi i w Warszawie z perspektywy pieszego Aleksandra Kasznik-Christian. Sprawa Marty Puretz, domniemanej agentki Gestapo z krakowskiego getta Punkty widzenia Marta Tomczok. Getto łódzkie we współczesnej literaturze dla dzieci i młodzieży. Krytyka nowej wrażliwości Joanna Tokarska-Bakir. Przedziały śmierci Michał Sobelman. Paszporty złudzeń. Sprawa paszportów południowoamerykańskich widziana z Będzina Upamiętnienia Zagłady Joanna Gubała-Czyżewska. Upamiętnienia Łodzi żydowskiej w jaki sposób przeszłość uobecnia się w teraźniejszości Andrzej Grzegorczyk. Nowa wystawa stała w Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Zofia Wóycicka. Laboratorium zagłady nowa ekspozycja historyczna na terenie obozu zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem Omówienia Krzysztof Persak. Co dziś wiemy o niemieckich represjach za pomoc udzielaną Żydom? Justyna Kowalska-Leder. Kłopotliwa kategoria. Wokół tomu Świadek: jak się staje, czym jest? Recenzje Oblicza getta. Antologia tekstówz getta łódzkiego Archiwum Ringelbluma. Antologia Kobiety Holocaustu Wspomnienia z trzech światów Strażnicy fatum Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XXwieku, t. 4: Holokaust i powojnie (19391946) Nowe życie? Antologia literatury jidysz w powojennej Łodzi (19451949) udostępnione jak najszerszym rzeszom czytelników. Wydania krytyczne prac Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej Curiosa Agnieszka Haska. Auschwitz z Auschwitz czyli przepis na bestseller Alicja Podbielska. Toruńskie Yad Vashem Noty o autorach Kolofon