Wampiry i wilkołaki (PDF) Golub-Dobrzyń

Kompendium wiedzy o wampirach i wilkołakach występujących w literaturze, sztuce i filmie, ilustrowane fragmentami tekstów literackich i przedstawieniami graficznymi. Obejmuje dzieje wampirów od antyku po XX wiek oraz uwzględnia mitologie germańskie, słowiańskie, romańskie, skandynawskie, węgierskie. Wilkołactwo i wampiryzm, dwa aspekty mitu przemiany człowieka w niebezpieczną, „obcą” istotę, to fascynujący fenomen szeroko rozumianej historii kultury. Erberto Petoia śledzi wyobrażenia wampira i wilkołaka występujące zarówno w literaturze (od Homera, Petroniusza, Owidiusza, po Polidoriego, Hoffmana, Stokera, Pavesego...), jak i w wyobraźni ludowej. Ten przegląd jest wynikiem skrupulatnych badań naukowych (m.in.: lingwistycznych, kulturowych, psychopatologicznych), pozostając jednocześnie zapisem niezwykłej przygody w krainie ludzkiej wyobraźni – przygody odbywającej się zarówno w czasie (od dzieł klasycznych do wytworów kultury masowej), jak i przestrzeni (w krajach skandynawskich, we Francji, Włoszech, Rumunii, wśród ludów słowiańskich...). Poprzez itinerarium trwające tysiąc lat i przebiegające przez najważniejsze kultury europejskie, niniejsza książka prezentuje historię tych dwóch niepokojących zjawisk, których personifikacje poruszały duszę ludzką począwszy od zamierzchłych czasów i które były obecne w prawie wszystkich kulturach. Uważane za postacie demoniczne jeszcze w czasach nie tak odległych, wilkołaki i wampiry dotarły do naszych czasów ze świata starożytności klasycznej poprzez średniowiecze. Sposób postrzegania wampirów i wilkołaków w kulturze zachodnioeuropejskiej silnie zależał i nadal od znaczenia nadawanego im przez teologię i demonologię katolicką. W kulturze współczesnej częściowo utraciły one swój aspekt groźnych i tajemnych postaci z piekła rodem, a oświetlone światłem „Boga rozumu”, są badane jako przedstawiciele zjawisk zarówno kulturowych, jak i patologicznych i dodatkowo umieszczane w kontekście problematyki wierzeń dotyczących transformacji człowieka w zwierzę. W ten sposób również wampir, ze względu na to, że żywi się krwią, jest często traktowany jak postać zwierzęca. Za głośną postacią Hrabiego Drakuli i mniej znanych likantropów literackich, mamy do czynienia z długą tradycją i ogromnym dziedzictwem kulturalnym legend, postaci demonicznych i przerażających (niekiedy postaci historycznych). Są to projekcje odwiecznych lęków, które w ciągu stuleci obecne były w Europie, znajdując w końcu właściwą interpretację dzięki badaniom antropologów czy psychopatologów. Spis treści: WAMPIRY I WILKOŁAKI W ŚWIECIE KLASYCZNYM Definicja wampira Empuzy i lamie Lilith, bogini wampirzyca Strzygi (striges) Larwy i lemury (larvae i lemures) Syreny Lamia Apulejusza Menippos i empuza z Koryntu Strzygi Petroniusza i Marka Anneusza Lukana Czarownica Erichto Philinnion i Machates Likaon Pięściarz Demenetos Zemsta Jowisza Furia Bachantek Mit o Teofane Czary i likantropia Pikus i Circe Czarnoksiężnik Meris Nocne czary Fotis i Pamfila Wilkołak Petroniusza OD LUPERKÓW DO BERSERKERÓW Przemiana rytualna i kult płodności Wojownicy Odyna Wojownicy Tacyta Kweldulf i Skallagrim Synowie Sivalda Berserker: koniec mitu Torir Sigmund i Sinfjotli Biskup Fridrek i berserkerowie Grettir i dwaj bracia berserkerowie WILK FENRIR I ZMIERZCH BOGÓW Loki Wilk Fenrir Zmierzch bogów WIERZENIA LUDÓW ANGLOSASKICH Wampir z Alnwick Wampiry w średniowiecznych kronikach angielskich Demon i kobieta Błędny duch Boska klątwa i wilkołaki Ród Ossory Klątwa świętego Patryka Artur i Gorlagon WAMPIRY I LIKANTROPY W KRAJACH SKANDYNAWSKICH Wampiryzm i zwyczaje żałobne Zjawa Torolfa Asmund i Aswid Troll, Varga mar, Maras Lasse Fartuch Werwolf WAMPIRY I WILKOŁAKI WE FRANCJI Sierżant Bertrand Wicehrabia Moričve Pieśń o Bisclavrecie Loup-garou oraz wódz wilków Wilkołak z Owernii Meneur des loups Wróg wilków 1 WAMPIRY I WILKOŁAKI W RUMUNII ORAZ NA WĘGRZECH I W KULTURZE SŁOWIAŃSKIEJ Transylwania, ziemia wampirów Kroniki rumuńskie Wampiry na Węgrzech Arnaldo Polo Wampir z Kisolowa Sprawozdanie hrabiego Cabreras Pietro Plogojovitz Kryzys w Belgradzie Rozporządzenie Marii Teresy Varcolaci: zaćmienie słońca i księżyca Varcolaci, pożeracze słońca i księżyca Varcolaci z Valcea Anatomia wiary Obol dla zmarłego Pastor z Blov Prześladowana wdowa Wieko trumny Żołnierz i wampir Relacja z podróży G. F. Abbotta Relacja Josepha Pitton de Tournefort z wyspy Mikonos Sprawozdanie z podróży opata Alberto Fortisa Słowiański wilkołak Żona młynarza Czeladnik młynarza Wilkołak w opisie Olausa Magnusa Nocne najazdy Historie z Inflant Córka wilkołaka WAMPIRY I WILKOŁAKI W TRADYCJI WŁOSKIEJ Wampir włoski: czarownica Czarownice z Lukki Proces Crezii Mariani Czarownice z Abruzzo Likantropia w niektórych regionach Włoch Dzieci płci męskiej urodzone w noc Bożego Narodzenia Legenda o świętym Rainero Wilkołaki Tęsknota za księżycem Książę–likantrop Wymówki likantropa Wilkołak w opowieściach ludowych Tragiczna noc zaślubin Święty Marcin i wilkołak Drwal WAMPIRY I WILKOŁAKI W DOKTRYNIE KOŚCIELNEJ Bulla Innocentego VIII Potępienie wierzeń w „fałszywe wilki” Bonifacy z Moguncji Burchard z Wormacji „Kazanie o wilkołakach” Teologia ortodoksyjna Okrutne oberżystki Młot na czarownice Diabeł oszust Wiedźmy i wieszczki Spożywanie i epidemie Dżuma De Masticatione Mortuorum Powiew sceptycyzmu Owoce snów Papież oświecony Davanzati i światła rozumu Naukowa interpretacja Grimaldiego i Hoffmanna Magia diaboliczna i magia sztuczna Opinie Hoffmanna Konfrontacja dwóch stanowisk Stanowisko Calmeta Oburzenie van Swietena PROCESY Demonomania i „plaga” likantropii Demonomania Wier, obrońca czarowników Wilkołaki z Poligny Proces przeciwko Bourgotowi i Verdungowi Wilkołaki Jeana de Nynauld Jean Grenier, chłopiec–wilkołak Wilkołak z Angers Likaon z wioski Biografia likantropa DRACULA I WILKOŁAKI W LITERATURZE Wampir Polidoriego Vampirismus E.T.A. Hoffmanna Carmilla J. S. Le Fanu Wampir Varney Północ. Burza gradowa. Przerażający gość. Wampir Dracula Palownik Dracula, wampir Stokera Dziennik doktora Sewarda Marsjasz z Flandrii Poduszka z pierza Wilkołak Pavesego PRZYPISY