Rzym. Wędrówki z historią w tle Gdynia

Rzym. Wędrówki z historią w tle to bardzo osobista książka Bożeny Fabiani o mieście, w którym stale się coś rodziło, coś przekształcało, coś zapadało pod ziemię. To opowieść o osłoniętych tajemnicą dziejach najstarszych kościołów i innych zabytków, dziejach odczytywanych wciąż na nowo przed kolejne pokolenia badaczy. Spacerując po Wiecznym Mieście, trzeba patrzeć zarówno w górę, żeby nie przegapić na przykład uroczych kapliczek maryjnych na murach, jak i pod nogi, bo przeszłość w wielu miejscach zapadła się głęboko pod ziemię i trzeba za nią tam powędrować. Rzym to miasto jedyne w swoim rodzaju; tu każdy kamień ma coś do powiedzenia - głazy pod stopami na via Appia sprzed dwóch tysięcy lat, czy niewiele od nich młodsze, niedawno zdjęte i wymienione na nowe, dachówki na bazylice Santa Maria Maggiore; ocalone dedykacje na pogańskich świątyniach i epitafia z katakumb; fasady bazylik i kardynalskich pałaców ze swymi herbami na frontonie, obficie zdobione wewnątrz; zwalone kolumny czy ukryte pod ziemią i mozolnie odkopywane pozostałości pierwszych kościołów. Niemal na każdej ulicy jest kościół, w którym można znaleźć coś ciekawego. To niewyczerpana kopalnia. Życia nie starczy na obejrzenie tego wszystkiego, nawet gdyby się tam urodzić, stale mieszkać, być archeologiem i mieć wstęp do podziemi i do skarbów sztuki w prywatnych apartamentach. Autorka oprowadza czytelników po Rzymie, przedstawiając wybrane epizody z dziejów miasta: od narodzin chrześcijaństwa do baroku, całkiem wyjątkowo sięgając nieco głębiej w czasy starożytne. Kładzie nacisk na zabytki wczesnochrześcijańskie, by powiązać je z okolicznościami narodzin chrześcijaństwa, a następnie pokazać ich późniejsze losy, opisując Rzym papieży. Opowieść kończy na wieku XVII - trzy ostatnie rozdziały książki są poświęcone Rzymowi doby baroku. Bożena Fabiani nasyca tekst rozmaitymi szczegółami dotyczącymi mody, obyczajów, malarzy, przestępstw i egzekucji. Dzięki temu pokazuje życie miasta z bliska, objaśnia okoliczności, w jakich powstało to wszystko, co po wiekach trafiło do przewodników. Spis treści: OD AUTORKI 5 WĘDRÓWKA PIERWSZA. o wszystkim po trochu 10 Garść impresji 10 Wieczne Miasto - zjawisko w kulturze 13 WĘDROWKA DRUGA. Śladami pierwszych apostołów 24 Śladami Szymona Piotra 25 Gdzie mieszkał i gdzie się spotykał z wiernymi? 2'6 W jakim był więzieniu? 38 Gdzie zginął? 44 Inter duas metas 49 Gdzie został pochowany? 52 Dzieje bazyliki Piotrowej 54 Ciągnie się jak budowa Świętego Piotra 63 Konfesja Berniniego 66 Kolumnada 70 Groty 72 Scałowana Stopa 74 Obelisk - niemy świadek historii 76 WĘDROWKA TRZECIA. Na tropie Szawła z Tarsu 80 Przemiana 81 W Rzymie. Gdzie mieszkał? 84 Gdzie zginąl? 88 Grób 93 Dzieje bazyliki Pawłowej 96 Łukasz Ewangelista 108 WĘDROWKA CZWARTA. Geneza architektury sakralnej 110 Pierwszy kościół - Santa Maria in Trastevere 1 10 Domus ecclesiae i titulus l18 Narodziny bazyliki 121 Ich bożki to srebro i złoto 127 Spór o boginię 132 Na styku dwóch kultur 134 WĘDROWKA PIĄTA. Pierwsze bazyliki 138 Bazylika na Lateranie 138 Dzieje 140 Baptysterĺum 144 Antyczne wrota 147 Najazdy barbażyńców 150 Bazylika Świętego Krzyża Jerozolimskiego 152 Paradoksy historii 154 Piękna Helena i Krzyż 155 Kaplica Reiikwii 160 Titulus Crucis 162 WĘDRÓWKA SZÓSTA. Pierwsze tituli, 64 Colle Oppio 164 Bazyiika San Stefano Rotondo 167 Titulus Bizansa i Pammachiusza 170 Portret rodzinny z religią w tle 174 Dzieje kościoła 177 Titulus Klemensa 178 W poszukiwaniu przeszłości 181 Mozaika 183 Kaplica i legenda Świętej Katarzyny 185 Titulus Emilianae - Bazylika Santi Quattro Coronati 195 WĘDRÓWKA SIÓDMA. Katakumby 200 Cisza pełna historii 200 Geneza i struktura 204 Dzień śmierci - dniem narodzin 209 Oznaczanie grobu 212, Epitafia - ,,Bądź mi zdrowa, kochana!" 213 Postawa moralna 216 Liternictwo i emocje 218 Cmentarne archiwum 219 Zespoły Cmentarne 220 Legenda i historia 223 Odkrywcy katakumb 228 Antonio Bosio 228 Giovanni Battista de Rossi 232 Niezwykła historia pewnej płytki 233 Męczennicy i odstępcy - lapsi 231 Katakumby kolebką sztuki chrześcijańskiej 244 Worek pana hrabiego 258 WĘDRÓWKA ÓSMA. Bazyliki cmentarne 262 Bazylika Świętego Wawrzyńca za Murami 262, Bazylika Świętej Agnieszki za Murami 268 Mauzoleum Świętej Konstancji 274 WĘDRÓWKA DZIEWIĄTA. Miasto kościołów 276 Kamienne księgi, cz. 1. 276 Na Kapitolu 278 Bazylika Santa Maria in Aracoeli 278 Na Forum 288 Bazylika Santi Cosma e Damiano 288 Bazylika Santa Maria Antiqua 291 Bazylika Santa Maria Nova - Santa Francesca Romana 293 Podwójna Madonna 295 Nad Tybrem 300 Bocca della Verita 300 Rotunda Herkulesa 302 Bazylika Santa Maria in Cosmedin 304 WĘDROWKA DZIESIĄTA. Kamienne księgi, cz. 2. 308 Awentyn 308 Bazylika Santa Sabina 308 Kościół Świętego Bonifacego i Świętego Aleksego 314 Kilka słów o ikonach 319 Eskwilin 326 Bazylika Santa Maria Maggiore 326 Legenda o Matce Bożej i o śniegu 328 Początki bazyliki 3?'9 Mozaika 331 Rzymskie Betlejem 335 Ikona Salus Populi Romani 336 Przeobrażenia i rozbudowa 336 Kościół Santa Prassede 341 W cieniu Panteonu 347 Santa Maria Sopra Minerva 347 Na Piazza Colonna 356 Bazylika Dodici Apostoli 356 Bazylika Santa Maria del Popolo 360 WĘDRÓWKA JEDENASTA. Na tropie antyku 366 Zagłada i ocalanie 366 Teatro di Marcello 370 Torri baronali - wieże rzymskich baronów 371 Oryginalny patronat - kolumna Marka Aureliusza 372 Kolumna Trajana 376 Mauzoleum Hadriana - Zamek Świętego Anioła 379 Od Marcina V do Sykstusa V 385 Pięknością Rzymu Są jego ruiny 385 Sykstus V - odmłodzony staruszek 39i Termy Dioklecjana 393 Rejestr Flaminia 398 WĘDROWKA DWUNASTA. Roma barocca 400 Dwa oblicza miasta 400 Kościół Del Gesu - prawzór kościołów jezuickich 402 Sobór trydencki o Sztuce 404 Rzym Berniniego czy Borrominiego? 410 Święta Teresa w ekstazie, najsłynniejsza rzeźba Berniniego 412 Che tempo barocco! 414 Kwirynał i ,,niegodna" Madonna 419 Piazza Navona 422 WĘDROWKA TRZYNASTA. obyczaje 428 Obraz miasta 428 Barocco, czyli przesada 434 Rygory etykiety 439 Ruch,,spirituali" 444 WĘDRÓWKA CZTERNASTA. Ludzie baroku 448 "Typowy człowiek baroku"? 448 O papiezu Innocentym X, hiszpańskim malarzu i wszechwładnej donnie Olimpii 449 Papieżyca z Piazza Navona 455 Przemoc w rodzinie - nieszczęsna Beatrice Cenci 462 Cud wspomagany czyli happening pobożnego kardynała 474 WĘDRÓWKA PIĘTNASTA. Kraina malarzy - okolice via Margutta 484 Caravaggio i historia pewnego obrazu 490 Narodziny obrazu i jego styl 493 Zachwyt po wiekach 498 Na tropie zguby 499 Irlandzka niespodzianka 501 Z wizytą w Pinakotece Watykańskiej 503 O kilku obrazach 506 ANEKS. Miniprzewodnik: Rzym w sześć dni