Łódź poprzez wieki Dobre Miasto

Historia miast przeżywa obecnie wyraźny rozkwit, o czym świadczą liczne publikacje przedstawiające dzieje światowych aglomeracji i mniejszych ośrodków miejskich. Rozmaite aspekty życia miejskiego przybliżane są w naukowych monografiach, esejach, a także w historiach literackich, kryminalnych czy kulinarnych. Poszukiwanie lokalnych tożsamości stanowi przeciwwagę dla procesów kulturowej unifikacji i globalizacji - jest odkrywaniem swoistego miejskiego genius loci . Odnosi się to także do Łodzi, mającej od sześciu wieków prawa miejskie, a od dwóch - status jednego z najważniejszych ośrodków miejskich w Polsce. Pomimo istnienia ogromnej liczby publikacji o mieście nad Łódką, odczuwalny jest brak nowego syntetycznego opracowania jego pełnej historii. Monografia będąca efektem pracy ponad 20 autorów poświęcona jest dziejom Łodzi w latach 1820-1914, a więc czasom, kiedy niewielkie rolnicze miasteczko przekształciło się w wielki przemysłowy ośrodek miejski. Można w nim odnaleźć także informacje o przeszłości podłódzkich wsi, obecnie dzielnic miasta, w których wówczas zamieszkiwały dziesiątki tysięcy ludzi. Historia Łodzi przemysłowej cieszyła się od lat największym zainteresowaniem badaczy, dlatego autorzy stanęli przed trudnym zadaniem innego, nowatorskiego jej ujęcia. Porządkują zatem dotychczasowe ustalenia, ale również odkrywają przed Czytelnikiem nowe fakty. Narracja podporządkowana jest przede wszystkim przybliżeniu wieloaspektowego życia kształtującej się nowoczesnej społeczności miasta. Tekst główny uzupełniają kapsuły zawierające fragmenty wartościowych źródeł, biogramy i ciekawostki oraz ilustracje. To książka o Łodzi, która stała się "ziemią obiecaną". Spis treści: Wstęp (Jarosław Kita) 7Część I. Rozwój Łodzi przemysłowej w latach zaborów 15Początki (1820–1831) (Krzysztof P. Woźniak) 17Okres powolnego rozwoju (1831–1864) (Jarosław Kita) 41Okres gwałtownego rozkwitu (1865–1897) (Wiesław Puś) 81Czas przełomu (1897–1914) (Kamil Śmiechowski) 123Miasto pracy 128„Sierota bez ojca i matki…” 134Miasto rewolucji 143Walki bratobójcze i lokaut 149Rozkwit życia społecznego. Bilans rewolucji 154Przed Wielką Wojną 158Część II. Łodzianie 163Narodowości i wyznania 165Niemcy i ewangelicy (Krzysztof P. Woźniak) 165Żydzi (Wiesław Puś) 186Rosjanie i prawosławni (Violetta Wiernicka) 211Katolicyzm i jego wyznawcy (Ewelina M. Kostrzewska) 225Narodziny nowoczesnej społeczności 251Fabrykanci i kupcy (Wiesław Puś) 251Inteligencja (Marzena Iwańska) 274Drobnomieszczaństwo (Krzysztof P. Woźniak) 290Robotnicy (Grażyna E. Karpińska, Marta Sikorska) 302Łodzianki (Marta Sikorska) 325Część III. Przestrzeń miejska 339Rozwój przestrzenny miasta. Urbanistyka Łodzi 1820–1914 (Krzysztof Stefański) 341Wytyczenie osad przemysłowych: Nowe Miasto i Łódka 341Nowa Dzielnica i przemiany przestrzenne w latach 1830–1870 348Okres „Ziemi obiecanej” 355Łódzkie nekropolie (Krzysztof Stefański, Irmina Gadowska) 367Rodzina miast, czyli w stronę aglomeracji łódzkiej (Kamil Śmiechowski) 375Architektura Łodzi 1820–1914 (Daria Rutkowska-Siuda) 391Architektura przemysłowa 391Typ łódzkiej rezydencji 398Budowle mieszkalne 408Budowle użyteczności publicznej 429Świątynie i domy modlitwy 442Architektoniczna różnorodność Łodzi około 1900 roku. Czy style historyczne miały znaczenie? (Piotr Gryglewski) 453Część IV. Życie łodzian w mieście przemysłowym 469Szkolnictwo i edukacja (Marta Sikorska) 471Szkolnictwo elementarne 474Szkolnictwo elementarne prywatne 477Szkoły rzemieślniczo-niedzielne 478Szkoły fabryczne 479Szkolnictwo ewangelickie 480Szkolnictwo żydowskie 482Szkolnictwo średnie 483Szkolnictwo zawodowe 485Szkolnictwo żeńskie 486Opieka zdrowotna i dobroczynność (Joanna Sosnowska) 495Kultura elit i kultura masowa w mieście przemysłowym (Kamil Śmiechowski) 523Środowiska artystyczne 533Środowisko artystów łódzkich (Irmina Gadowska) 533Polska scena teatralna (Grzegorz Markiewicz) 545Życie muzyczne (Grzegorz Markiewicz) 557Literatura piękna i prasa 565Literatura piękna (Karolina Kołodziej) 565Prasa i publicystyka (Kamil Śmiechowski) 575Sport i rekreacja (Anna Śmiechowicz) 589Folklor miasta i obyczaje jego mieszkańców (Grażyna E. Karpińska, Katarzyna Orszulak-Dudkowska) 607Zabawy i rozrywki 607Obyczaje i folklor w środowisku robotniczym 613Język łodzian w wieku XIX (Elżbieta Umińska-Tytoń) 625Pieczęcie i herb Łodzi. Część 2: Do początku XX wieku (Marek Adamczewski) 637Aneks. Spis burmistrzów i prezydentów Łodzi 1820–1914 655Wykaz skrótów 657Bibliografia 659Dawne ulice i place Łodzi 689Wykaz rycin 695Wykaz kapsuł 711Wykaz tabel 715Indeks nazw osobowych 717Indeks nazw miejscowych 737