Vademecum medycyny wewnętrznej Dobczyce

Vademecum medycyny wewnętrznej to oryginala publikacja, niezbędna w każdym gabinecie lekarza intenisty, medycyny rodzinnej i pediatry. To 1500 najlepszych stron dla lekarza praktyka. Rzetelna wiedza, przejrzysty układ i szybki dostęp do informacji. Vademecum zostało przygotowane przez doświadczonych specjalistów. Przeznaczone jest głównie dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, pracujących w lecznictwie ambulatoryjnym, z pewnością jednak sięgną po nią również lekarze pracujący w szpitalach. Dla innych zainteresowanych czytelników książka może być źródłem wiedzy na tematy ogólnomedyczne. Celem Vademecum jest dostarczenie w możliwie przystępny i zwięzły sposób wskazówek dotyczących: diagnostyki różnicowej najczęstszych objawów chorobowych, ogólnych zasad interpretacji wyników badań laboratoryjnych, profilaktyki, rozpoznania i leczenia najczęstszych chorób spotykanych w praktyce ambulatoryjnej oraz na oddziale internistycznym i geriatrycznym, zasad reanimacji i intensywnej terapii, konsultacji internistycznych na oddziałach zabiegowych, zasad dietetyki, odrębności rozpoznawania i leczenia chorób u osób w zaawansowanym wieku, opieki paliatywnej i hospicyjnej, farmakologii klinicznej, podstawowych zabiegów wykonywanych na oddziałach internistycznych i geriatrycznych, czy zasad epidemiologii. Spis treści: Przedmowa IX Wykaz najważniejszych skrótów XLIII 1. Wprowadzenie do medycyny klinicznej. Wybrane zagadnienia etyki lekarskiej Jan Duława 1.1. Co to jest medycyna? 1.2. Wymagania wobec lekarza 1.2.1. Karta Lekarza 1.2.2. Zasady współpracy lekarza z przemysłem 1.2.3. Powiązania finansowe między lekarzami a przemysłem medycznym 2. Postępowanie z pacjentem ambulatoryjnym Jan Duława 2.1. Okresowe badania stanu zdrowia6 2.1.1. Okresowe badania stanu zdrowia osoby młodej 2.1.2. Okresowe badania stanu zdrowia osoby w średnim wieku 2.1.3. Okresowe badania stanu zdrowia u osób w starszym wieku 2.2. Badania przesiewowe8 2.2.1. Rak sutka 2.2.2. Rak jelita grubego i odbytnicy 2.2.3. Rak szyjki macicy 2.2.4. Pozostałe nowotwory 2.2.5. Nadciśnienie tętnicze 2.2.6. Dyslipidemia11 2.2.7. Cukrzyca 2.2.8. Osteoporoza 2.2.9. Inne schorzenia12 2.3. Informacje dotyczące stylu życia13 2.4. Trudny pacjent 3. Główne czynniki warunkujące zdrowie i najważniejsze czynniki ryzyka chorób Jan Duława 3.1. Wprowadzenie 3.2. Prewencja pierwotna17 3.3. Palenie papierosów 3.3.1. Rys historyczny18 3.3.2. Epidemiologia19 3.3.3. Interakcje dymu tytoniowego z lekami 3.3.4. Papierosy o zmniejszonej zawartości substancji smolistych i nikotyny (tzw. light) 3.3.5. Alternatywne sposoby palenia tytoniu 3.3.6. Papieros elektroniczny (e-papieros) 3.3.7. Zaprzestanie palenia 3.4. Nadużywanie alkoholu24 3.4.1. Picie ryzykowne 3.4.2. Picie szkodliwe25 3.4.3. Uzależnienie od alkoholu 3.4.4. Epidemiologia26 3.4.5. Postępowanie z chorym nadużywającym alkoholu 3.4.6. Choroby wywołane przez alkohol 3.4.7. Podsumowanie 3.5. Aktywność fizyczna 3.5.1. Rodzaje wysiłku fizycznego i zalecenia dotyczące jego stosowania 3.5.2. Korzyści zdrowotne wysiłku fizycznego 3.5.3. Działania niepożądane wysiłku fizycznego 3.5.4. Podsumowanie 3.6. Ryzykowne zachowania seksualne 4. Epidemiologia – podstawowe zagadnienia Jan E. Zejda 34 4.1. Rola epidemiologii w naukach medycznych 4.1.1. Definicja epidemiologii34 4.1.2. Zadania epidemiologii 4.1.3. Podział epidemiologii 4.2. Badania epidemiologiczne 4.2.1. Epidemiologiczne badania opisowe 4.2.2. Epidemiologiczne badania analityczne 4.3. Ocena zależności przyczynowo-skutkowej w epidemiologii 4.4. Epidemiologia kliniczna43 4.5. Dobra praktyka epidemiologiczna 5. Diagnostyka różnicowa najważniejszych objawów podmiotowych i przedmiotowych Jan Duława, Anna Duława-Bułdak, Łukasz Bułdak 5.1. Bóle głowy 5.1.1. Określenie i epidemiologia 5.1.2. Podział kliniczny bólów głowy 5.1.3. Objawy i okoliczności alarmowe 5.1.4. Objawy, okoliczności oraz choroby towarzyszące sugerujące bóle głowy o poważnym rokowaniu 5.1.5. Uwagi końcowe52 5.2. Bóle w klatce piersiowej52 5.2.1. Przyczyny bólu w klatce piersiowej 5.2.2. Uwagi końcowe 5.3. Ból brzucha 5.3.1. Najczęstsze przyczyny ostrego bólu brzucha 5.3.2. Najczęstsze przyczyny przewlekłego bólu brzucha 5.3.3. Uwagi ogólne62 5.3.4. Rozpoznanie różnicowe bólów brzucha 5.3.5. Objawy współistniejące z bólem brzucha 5.3.6. Badania laboratoryjne i obrazowe u chorego z bólem brzucha 5.3.7. Uwagi końcowe66 5.4. Ból w okolicy lędźwiowej66 5.4.1. Przyczyny 5.4.2. Objawy lub okoliczności alarmujące, sugerujące obecność choroby wymagającej pilnej interwencji lekarskiej 5.4.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące, ułatwiające rozpoznanie różnicowe 5.4.4. Uwagi ogólne69 5.4.5. Podsumowanie 5.5. Zawroty głowy i inne zaburzenia równowagi 5.5.1. Schemat różnicowania zaburzeń równowagi 5.5.2. Postępowanie71 5.5.3. Przyczyny zawrotów głowy z uwzględnieniem towarzyszących objawów alarmowych 5.5.4. Cechy zawrotów głowy (vertigo) wskazujące na możliwe rozpoznania 5.5.5. Objawy towarzyszące wskazujące na możliwe rozpoznania 5.5.6. Okoliczności wskazujące na możliwe rozpoznania 5.5.7. Objawy współistniejące z zaburzeniem równowagi (dysequilibrium) wskazujące na możliwe rozpoznanie 5.5.8. Uczucie pustki w głowie (lightheadness) 5.5.9. Schemat diagnostyczny układowych zawrotów głowy (vertigo) 5.5.10. Uwagi końcowe74 5.6. Omdlenie 5.6.1. Definicje 5.6.2. Przyczyny 5.6.3. Kolejność postępowania diagnostycznego 5.6.4. Uwagi końcowe77 5.7. Gorączka 5.7.1. Najczęstsze przyczyny gorączek – wskazówki ułatwiające rozpoznanie 5.7.2. Uwagi końcowe84 5.8. Zmęczenie 5.8.1. Rodzaje zmęczenia i jego przyczyny 5.8.2. Objawy towarzyszące zmęczeniu 5.8.3. Zespół przewlekłego zmęczenia 5.9. Powiększenie węzłów chłonnych (limfadenopatia) 5.9.1. Określenie 5.9.2. Przyczyny 5.9.3. Objawy alarmowe 5.9.4. Objawy i okoliczności mogące naprowadzić na rozpoznanie 5.9.5. Objawy towarzyszące, sugerujące rozpoznanie 5.9.6. Elementy, które należy uwzględnić w badaniu fizykalnym węzłów chłonnych 5.9.7. Uwagi końcowe91 5.10. Obrzęki 5.10.1. Określenie 5.10.2. Przyczyny 5.10.3. Wstęp do rozpoznania różnicowego 5.10.4. Ustalenie (wykluczenie) chorób zagrażających życiu 5.10.5. Rozpoznanie różnicowe uwzględniające patofizjologię obrzęków 5.10.6. Uwagi końcowe98 5.11. Duszności 5.11.1. Etiologia 5.11.2. Przyczyny duszności ostrej, wymagającej szybkiego wdrożenia leczenia 5.11.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące duszności, wskazujące na choroby zagrażające życiu 5.11.4. Objawy lub okoliczności towarzyszące duszności przewlekłej wskazujące na możliwe rozpoznanie 5.11.5. Uwagi końcowe 5.12. Kaszel 5.12.1. Najczęstsze przyczyny kaszlu przewlekłego 5.12.2. Objawy alarmujące towarzyszące kaszlowi, które mogą sugerować chorobę zagrażającą życiu 5.12.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące przewlekłemu kaszlowi sugerujące rozpoznanie 5.12.4. Uwagi końcowe107 5.13. Nudności i wymioty 5.13.1. Przyczyny nudności i wymiotów 5.13.2. Objawy alarmowe towarzyszące nudnościom i wymiotom, wskazujące na chorobę, która może stanowić zagrożenie życia 5.13.3. Podstawowe zasady postępowania 5.13.4. Objawy i okoliczności towarzyszące ułatwiające rozpoznanie przyczyn nudności i wymiotów 5.13.5. Inne ważne okoliczności, które należy uwzględnić w rozpoznaniu różnicowym nudności i wymiotów 5.13.6. Uwagi końcowe111 5.14. Zaparcia 5.14.1. Definicje 5.14.2. Przyczyny 5.14.3. Diagnostyka różnicowa zaparć 5.14.4. Uwagi końcowe116 5.15. Biegunka 5.15.1. Określenie i epidemiologia 5.15.2. Podział i etiologia 5.15.3. Zasady postępowania z chorym z biegunką 5.15.4. Uwagi końcowe120 5.16. Dysuria 5.16.1. Przyczyny 5.16.2. Objawy lub okoliczności towarzyszące, które mogą wskazywać na przyczynę dysurii 5.16.3. Uwagi końcowe123 5.17. Zmniejszenie masy ciała 5.17.1. Definicja 5.17.2. Zamierzone zmniejszenie masy ciała 5.17.3. Niezamierzone zmniejszenie masy ciała 5.17.4. Objawy alarmowe u chorego z patologicznym zmniejszaniem masy ciała 5.17.5. Okoliczności lub objawy towarzyszące zmniejszeniu masy ciała, które mogą sugerować rozpoznanie 5.17.6. Uwagi końcowe, rokowanie 5.18. Zwiększenie masy ciała127 5.18.1. Przyczyny 5.18.2. Objawy wskazujące na możliwe przyczyny zwiększenia masy ciała 5.18.3. Okoliczności ułatwiające określenie przyczyny zwiększenia masy ciała 5.18.4. Objawy wskazujące na endokrynne przyczyny zwiększenia masy ciała 6. Interpretacja podstawowych badań laboratoryjnych i testów diagnostycznych Jan Duława 6.1. Wprowadzenie 6.2. Pojęcie wyniku prawidłowego i nieprawidłowego 6.3. Diagnostyka laboratoryjna chorób układu sercowo-naczyniowego 6.3.1. Kinaza kreatynowa (CK)/kinaza fosfokreatynowa (CPK) 6.3.2. Troponiny 6.3.3. Peptydy natriuretyczne135 6.4. Monitorowanie leczenia przeciwzakrzepowego i rozpoznawanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej 6.4.1. Czas protrombinowy (PT) 6.4.2. Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (aPTT) 6.4.3. Stężenie dimeru D 6.5. Morfologia krwi obwodowej 6.5.1. Erytrocyty (krwinki czerwone) 6.5.2. Stężenie hemoglobiny 6.5.3. Wartość hematokrytowa (hematokryt, Ht) 6.5.4. Retikulocyty 6.5.5. Leukocyty (krwinki białe) 6.5.6. Trombocyty (krwinki płytkowe, płytki krwi) 6.6. Gospodarka żelazowa142 6.6.1. Stężenie żelaza w surowicy 6.6.2. Stężenie transferryny, całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC) i wysycenie transferryny 6.6.3. Stężenie ferrytyny 6.7. Białka krwi 6.7.1. Rozdział elektroforetyczny białek krwi 6.7.2. Białka ostrej fazy 6.8. Badania laboratoryjne w zakresie gospodarki węglowodanowej 6.8.1. Glukoza 6.8.2. Hemoglobina glikowana (HbA1c) 6.8.3. Fruktozamina (glikowana albumina) 6.8.4. Peptyd C 6.9. Gazometria i pulsoksymetria 6.9.1. Gazometria151 6.9.2. Pulsoksymetria153 6.10. Badania enzymatyczne (określające aktywność osoczową enzymów) 6.10.1. Aminotransferazy (transaminazy) 6.10.2. Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) 6.10.3. Fosfataza zasadowa (FZ) 6.10.4. Dehydrogenaza mleczanowa (LDH) 6.10.5. Amylaza 6.10.6. Lipaza 6.10.7. Fosfataza kwaśna (FK) 6.11. Bilirubina 6.12. Lipidy (tłuszczowce) krwi (cholesterol, triglicerydy) 6.12.1. Cholesterol162 6.12.2. Triglicerydy (TG) 6.13. Wskaźniki czynności nerek 6.13.1. Stężenie kreatyniny w surowicy 6.13.2. Szacowana wielkość przesączania kłębuszkowego (eGFR) 6.13.3. Stężenie mocznika w surowicy 6.13.4. Stężenie kwasu moczowego w surowicy 6.13.5. Stężenie cystatyny C w surowicy 6.14. Badanie ogólne moczu 6.14.1. Sposób pobierania moczu 6.14.2. Sposoby badania moczu 6.14.3. Właściwości fizyczne moczu 6.15. Podstawowe badania hormonalne171 6.15.1. Oś przysadkowo-tarczycowa 6.15.2. Oś przysadkowo-nadnerczowa 6.15.3. Układ renina–angiotensyna–aldosteron (RAA) 7. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa Hanna Misiołek, Radosław Marciniak, Przemysław Jałowiecki 177 7.1. Epidemiologia oraz rys historyczny 7.2. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa osoby dorosłej 7.2.1. Podstawowe definicje 7.2.2. Nagłe zatrzymanie krążenia 7.2.3. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (Basic Life Support, BLS) 7.2.4. Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne (Advanced Life Support, ALS) 7.2.5. Rozstrzygające czynności przedłużania życia 7.3. Algorytmy postępowania reanimacyjnego 7.4. Etyczne aspekty resuscytacji 7.5. Postępowanie w zadławieniu (foreign body airway obturation, FBAO) 8. Kardiologia Mariusz Skowerski, Maciej Haberka, Zbigniew Gąsior, Andrzej Kułach, Romuald Twardowski, Ewa Jastrzębska-Maj 8.1. Podstawy diagnostyki – Mariusz Skowerski 8.1.1. Elektrokardiogram 8.1.2. Badanie echokardiograficzne 8.1.3. Koronarografia 8.2. Miażdżyca – Mariusz Skowerski 8.3. Choroba niedokrwienna serca (ChNS): stabilna, niestabilna, zawał i jego powikłania – Maciej Haberka, Zbigniew Gąsior 8.3.1. Definicja i klasyfikacja 8.3.2. Epidemiologia208 8.3.3. Etiologia, patofizjologia i przyczyny ChNS 8.3.4. Stabilne zespoły wieńcowe 8.3.5. Dławica piersiowa stabilna 8.3.6. Dławica piersiowa mikronaczyniowa (sercowy zespół X) 8.3.7. Dławica piersiowa związana z mostkiem mięśniowym 8.3.8. Ostry zespół wieńcowy218 8.3.9. Dławica naczynioskurczowa (odmienna, Prinzmetala) 8.3.10. Wstrząs kardiogenny 8.4. Zaburzenia rytmu serca oraz zaburzenia przewodzenia i automatyzmu – Andrzej Kułach, Zbigniew Gąsior 231 8.4.1. Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca 8.4.2. Komorowe zaburzenia rytmu serca 8.4.3. Zaburzenia automatyzmu i przewodzenia 8.4.4. Podstawy elektroterapii241 8.5. Stany zapalne – Romuald Twardowski 8.5.1. Infekcyjne zapalenie wsierdzia 8.5.2. Zapalenie mięśnia sercowego 8.5.3. Zapalenie osierdzia 8.6. Wady serca – Zbigniew Gąsior 8.6.1. Wady zastawkowe serca 8.6.2. Wady wrodzone serca 8.7. Przewlekła niewydolność serca – Zbigniew Gąsior, Romuald Twardowski 273 8.7.1. Definicja 8.7.2. Epidemiologia i etiologia 8.7.3. Patofizjologia 8.7.4. Diagnostyka273 8.7.5. Leczenie 8.8. Omdlenia i hipotensja – Ewa Jastrzębska-Maj 278 8.8.1. Omdlenia 8.8.2. Hipotensja 8.9. Układ sercowo-naczyniowy w chorobach gruczołów dokrewnych – Ewa Jastrzębska-Maj282 8.9.1. Choroby tarczycy 8.10. Choroby serca a cukrzyca – Ewa Jastrzębska-Maj284 8.11. Choroby serca w okresie ciąży – Ewa Jastrzębska-Maj 8.11.1. Nadciśnienie tętnicze 8.11.2. Wady i choroby serca 9. Nadciśnienie tętnicze Michał Holecki, Dorota Strzałkowska, Jan Duława 290 9.1. Wprowadzenie 9.2. Nadciśnienie tętnicze pierwotne290 9.2.1. Definicja i klasyfikacja 9.2.2. Epidemiologia291 9.2.3. Patogeneza 9.2.4. Diagnostyka i rozpoznanie 9.2.5. Przebieg i powikłania nadciśnienia tętniczego 9.2.6. Leczenie chorych na nadciśnienie tętnicze pierwotne 9.3. Nadciśnienie tętnicze wtórne 10. Alergia Barbara Rogala 10.1. Wprowadzenie 10.2. Klasyczna klasyfikacja reakcji nadwrażliwości według Gella i Coombsa 10.2.1. Reakcja typu natychmiastowego (typ I) 10.2.2. Reakcja typu cytotoksycznego (typ II) 10.2.3. Reakcja typu kompleksów immunologicznych (typ III) 10.2.4. Reakcja typu komórkowego (typ IV) 10.3. Metody diagnostyczne stosowane w praktyce alergologicznej 10.3.1. Testy skórne 10.3.2. Oznaczanie stężeń IgE, tryptazy, inhibitora C1q dopełniacza oraz składowych dopełniacza w surowicy krwi 10.3.3. Narządowo swoiste próby prowokacyjne 10.3.4. Próby prowokacyjne w alergii pokarmowej 10.3.5. Próby prowokacyjne w alergii na leki 10.3.6. Testy ekspozycyjne w pokrzywce przewlekłej i obrzęku naczynioruchowym 10.3.7. Spirometria321 10.3.8. Rynomanometria 10.4. Anafilaksja 10.4.1. Patogeneza 10.4.2. Przyczyny 10.4.3. Leczenie 10.4.4. Profilaktyka324 10.5. Alergiczny nieżyt nosa (ANN) 10.5.1. Alergiczny nieżyt nosa okresowy 10.5.2. Alergiczny nieżyt nosa przewlekły 10.5.3. Leczenie 10.6. Astma oskrzelowa 10.6.1. Definicje 10.6.2. Występowanie 10.6.3. Przyczyny 10.6.4. Leczenie 10.7. Atopowe zapalenie skóry (AZS)327 10.7.1. Przyczyny 10.7.2. Przebieg 10.7.3. Badania dodatkowe 10.7.4. Rokowanie 10.7.5. Leczenie 10.8. Pokrzywka 10.8.1. Postaci pokrzywki 10.8.2. Postępowanie diagnostyczne 10.8.3. Leczenie 10.8.4. Rokowanie 10.9. Obrzęk angioneurotyczny (obrzęk naczynionerwowy) 10.9.1. Rozpoznanie 10.9.2. Leczenie 10.9.3. Profilaktyka331 10.10. Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych 10.10.1. Czynniki etiologiczne 10.10.2. Objawy 10.10.3. Badania 10.10.4. Leczenie 10.11. Choroba posurowicza332 10.11.1. Przyczyny 10.11.2. Objawy 10.11.3. Badania laboratoryjne 10.11.4. Leczenie 10.12. Swoista immunoterapia alergenowa (sITA) 10.12.1. Wskazania i przeciwwskazania 10.12.2. Bezpieczeństwo334 10.13. Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych .334 10.13.1. Diagnostyka335 10.13.2. Profilaktyka335 10.13.3. Leczenie 10.14. Podsumowanie 11. Hematologia Grzegorz Helbig, Sławomira Kyrcz-Krzemień 338 11.1. Niedokrwistości 11.1.1. Definicja 11.1.2. Etiopatogeneza338 11.1.3. Klasyfikacja niedokrwistości 11.1.4. Obraz kliniczny339 11.1.5. Diagnostyka340 11.2. Niedokrwistość z niedoboru żelaza 11.2.1. Definicja i epidemiologia 11.2.2. Etiologia 11.2.3. Diagnostyka340 11.2.4. Leczenie 11.3. Niedokrwistości megaloblastyczne 11.3.1. Definicja i epidemiologia 11.3.2. Etiologia 11.3.3. Diagnostyka341 11.3.4. Leczenie 11.4. Niedokrwistość chorób przewlekłych 11.4.1. Definicja i epidemiologia 11.4.2. Etiologia 11.4.3. Diagnostyka342 11.4.4. Leczenie 11.5. Niedokrwistości hemolityczne 11.5.1. Definicja i epidemiologia 11.5.2. Etiologia 11.5.3. Diagnostyka343 11.5.4. Leczenie 11.6. Niedokrwistości aplastyczne 11.6.1. Definicja i epidemiologia 11.6.2. Etiologia 11.6.3. Diagnostyka344 11.6.4. Leczenie 11.7. Chłoniak Hodgkina (Hodgkin disease, HD) 11.7.1. Definicja i epidemiologia 11.7.2. Etiologia 11.7.3. Obraz kliniczny345 11.7.4. Rozpoznanie 11.7.5. Różnicowanie346 11.7.6. Schemat postępowania diagnostycznego 11.7.7. Czynniki prognostyczne347 11.7.8. Leczenie 11.7.9. Przebieg choroby i rokowanie 11.8. Nowotwory limfoidalne 11.8.1. Klasyfikacja nowotworów limfoidalnych 11.9. Chłoniaki nieziarnicze (non-Hodgkin lymphomas, NHL) 11.9.1. Definicja i epidemiologia 11.9.2. Etiologia 11.9.3. Chłoniaki o powolnym przebiegu 11.9.4. Chłoniaki o przebiegu agresywnym 11.9.5. Chłoniaki o przebiegu bardzo agresywnym 11.9.6. Diagnostyka nowotworów układu chłonnego 11.9.7. Czynniki prognostyczne i rokowanie 11.9.8. Ogólne zasady leczenia chłoniaków nieziarniczych 11.10. Zespoły mielodysplastyczne (myelodysplastic syndrome, MDS) 11.10.1. Definicja i epidemiologia 11.10.2. Etiologia 11.10.3. Klasyfikacja MDS (WHO ) 11.10.4. Kryteria diagnostyczne358 11.10.5. Systemy rokownicze 11.10.6. Rozpoznanie różnicowe358 11.10.7. Leczenie 11.11. Ostre białaczki (acute leukemias, AL) 11.11.1. Definicja 11.11.2. Obraz kliniczny360 11.11.3. Diagnostyka360 11.12. Ostre białaczki szpikowe (acute myeloid leukemias, AML) 11.12.1. Epidemiologia361 11.12.2. Etiologia 11.12.3. Podział ostrych białaczek szpikowych według WHO (wersja skrócona) 11.12.4. Diagnostyka362 11.12.5. Czynniki prognostyczne w AML (według grupy brytyjskiej) 11.12.6. Obraz kliniczny363 11.13. Ostre białaczki limfoblastyczne (acute lymphoblastic leukemias, ALL) 11.13.1. Epidemiologia363 11.13.2. Etiologia 11.13.3. Podział ostrych białaczek limfoblastycznych według WHO (wersja skrócona) 11.13.4. Diagnostyka364 11.13.5. Czynniki prognostyczne w ALL 11.13.6. Obraz kliniczny365 11.14. Leczenie ostrych białaczek 11.14.1. Ogólne zasady leczenia ostrych białaczek 11.14.2. Leczenie ostrych białaczek szpikowych 11.14.3. Leczenie ostrych białaczek limfoblastycznych 11.15. Przewlekła białaczka limfocytowa (chronic lymphocytic leukemia, CLL) 11.15.1. Definicja i epidemiologia 11.15.2. Etiologia 11.15.3. Objawy kliniczne 11.15.4. Kryteria diagnostyczne369 11.15.5. Stadia zaawansowania klinicznego 11.15.6. Czynniki prognostyczne 370 11.15.7. Leczenie 11.16. Białaczka włochatokomórkowa (hairy cell leukemia, HCL) 11.16.1. Definicja i epidemiologia 11.16.2. Etiologia 11.16.3. Obraz kliniczny371 11.16.4. Diagnostyka372 11.16.5. Leczenie 11.17. Białaczka z dużych ziarnistych limfocytów T (T-cell large granular leukemia, T-LGL) 11.17.1. Definicja i epidemiologia 11.17.2. Etiologia 11.17.3. Obraz kliniczny372 11.17.4. Diagnostyka372 11.17.5. Leczenie 11.18. Szpiczak plazmocytowy (multiple myeloma, MM)372 11.18.1. Definicja i epidemiologia 11.18.2. Etiologia 11.18.3. Obraz kliniczny373 11.18.4. Kryteria diagnostyczne373 11.18.5. Badania diagnostyczne 11.18.6. Czynniki prognostyczne374 11.18.7. Czynniki ryzyka cytogenetycznego 11.18.8. Leczenie 11.19. Nowotwory mieloproliferacyjne (myeloproliferative neoplasms, MPN) 11.19.1. Wprowadzenie 11.19.2. Klasyfikacja nowotworów mieloproliferacyjnych według WHO 11.20. Przewlekła białaczka szpikowa (chronic myeloid leukemia, CML) 11.20.1. Wprowadzenie i epidemiologia 11.20.2. Etiologia 11.20.3. Obraz kliniczny376 11.20.4. Badania diagnostyczne – laboratoryjne 11.20.5. Przebieg kliniczny 11.20.6. Czynniki prognostyczne378 11.20.7. Kryteria odpowiedzi na leczenie 11.20.8. Leczenie 11.21. Nowotwory mieloproliferacyjne Filadelfia-ujemne .379 11.21.1. Etiopatogeneza379 11.21.2. Czerwienica prawdziwa (polycythemia vera, PV) 11.21.3. Nadpłytkowość samoistna (essential thrombocythemia, ET) 11.21.4. Pierwotne włóknienie szpiku (primary myelofibrosis, PMF) 11.21.5. Przewlekła białaczka neutrofilowa (chronic neutrophilic leukemia, CNL) 11.21.6. Przewlekła białaczka eozynofilowa inaczej nieokreślona (chronic eosinophilic leukemia – not otherwise specified, CEL-NOS) 11.21.7. Mastocytoza systemowa 11.21.8. Nowotwory mieloproliferacyjne niesklasyfikowane 11.22. Przeszczepianie komórek krwiotwórczych 11.22.1. Układ zgodności tkankowej HLA 11.22.2. Dobór dawcy rodzinnego 11.22.3. Dobór dawcy niespokrewnionego 11.22.4. Pozostałe kryteria doboru dawcy 11.22.5. Procedura przeszczepienia komórek macierzystych 11.22.6. Autologiczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych (AHSCT) 11.22.7. Allogeniczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych (AlloHSCT) 11.22.8. Przeciwwskazania do przeszczepienia komórek krwiotwórczych 11.22.9. Powikłania po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych 11.23. Zaburzenia hemostazy 11.23.1. Podstawowe testy diagnostyczne 11.23.2. Interpretacja wyników badań układu krzepnięcia 11.24. Choroba von Willebranda390 11.24.1. Wprowadzenie i epidemiologia 11.24.2. Klasyfikacja390 11.24.3. Obraz kliniczny390 11.24.4. Leczenie 11.25. Hemofilia A i B 11.25.1. Wprowadzenie i epidemiologia 11.25.2. Obraz kliniczny390 11.25.3. Leczenie 11.26. Hemofilia nabyta (acquired haemophilia, AH) 11.26.1. Wprowadzenie i epidemiologia 11.26.2. Przyczyny 11.26.3. Obraz kliniczny391 11.26.4. Badania diagnostyczne 11.26.5. Leczenie 11.27. Pierwotna małopłytkowość immunologiczna (immune thrombocytopenic purpura, ITP) 11.27.1. Wprowadzenie i epidemiologia 11.27.2. Objawy kliniczne 11.27.3. Rozpoznanie 11.27.4. Leczenie 11.28. Trombofilia 11.28.1. Wywiad i obraz kliniczny sugerujące trombofilię 11.28.2. Przyczyny 11.28.3. Profilaktyka i leczenie 11.29. Leczenie przeciwkrzepliwe 11.29.1. Heparyny 11.29.2. Doustne antykoagulanty 11.29.3. Nowe leki przeciwkrzepliwe 12. Reumatologia i angiologia Eugeniusz Józef Kucharz396 12.1. Wprowadzenie 12.2. Podstawowe badania 12.3. Układowe choroby tkanki łącznej 12.3.1. Reumatoidalne zapalenie stawów 12.3.2. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów 12.3.3. Toczeń rumieniowaty układowy 12.3.4. Twardzina układowa 12.3.5. Idiopatyczna miopatia zapalna 12.3.6. Zapalenia naczyń 12.4. Spondyloartropatie seronegatywne 12.4.1. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa 12.4.2. Łuszczycowe zapalenie stawów 12.5. Borelioza (choroba z Lyme) 12.6. Choroby wywołane przez kryształy 12.6.1. Dna moczanowa 12.6.2. Dna rzekoma431 12.7. Objawy reumatyczne w przebiegu zakażenia wirusem HIV 12.8. Zasady rehabilitacji chorych na choroby reumatyczne 13. Endokrynologia Tomasz Bednarczuk, Iwona Bojar, Aneta Jańczyk, Edward Franek, Michał Holecki, Franciszek Kokot, Monika Puzianowska-Kuźnicka 13.1. Choroby przysadki – Edward Franek, Franciszek Kokot 434 13.1.1. Wstęp 13.1.2. Niedoczynność przedniego płata przysadki 13.1.3. Moczówka prosta 13.1.4. Guzy przysadki437 13.2. Choroby tarczycy – Edward Franek 13.2.1. Wstęp 13.2.2. Diagnostyka chorób tarczycy 13.2.3. Wole 13.2.4. Wole proste445 13.2.5. Wole guzkowe (guzki tarczycy) nietoksyczne 13.2.6. Wole guzkowe (guzki tarczycy) toksyczne 13.2.7. Nadczynność tarczycy 13.2.8. Niedoczynność tarczycy 13.2.9. Zapalenia tarczycy 13.2.10. Rak tarczycy 13.3. Choroby przytarczyc – Michał Holecki 13.3.1. Wstęp 13.3.2. Nadczynność przytarczyc 13.3.3. Niedoczynność przytarczyc 13.3.4. Rzekoma niedoczynność przytarczyc 13.4. Choroby nadnerczy – Tomasz Bednarczuk, Aneta Jańczyk461 13.4.1. Wstęp 13.4.2. Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy (pierwotna NKN) 13.4.3. Zespół Cushinga 13.4.4. Choroby nadnerczy z zaburzeniami wydzielania mineralokortykosteroidów 13.4.5. Choroby spowodowane nadmiernym wydzielaniem androgenów 13.4.6. Przypadkowo wykryty guz nadnercza (incydentaloma nadnercza) 13.4.7. Rak kory nadnercza 13.4.8. Guz chromochłonny (phaeochromocytoma) 13.5. Męski układ rozrodczy – Iwona Bojar 13.5.1. Wstęp 13.5.2. Hipogonadyzm473 13.5.3. Ginekomastia475 13.6. Zaburzenia endokrynne w okresie ciąży – Iwona Bojar477 13.6.1. Ciąża a choroby przysadki 13.6.2. Ciąża a choroby nadnerczy 13.6.3. Ciąża a choroby tarczycy 13.7. Guzy neuroendokrynne – Edward Franek 13.7.1. Wstęp 13.7.2. Guzy neuroendokrynne czynne hormonalnie 13.8. Endokrynologia starzenia się – Monika Puzianowska-Kuźnicka 13.8.1. Melatonina487 13.8.2. Hormon wzrostu (GH)488 13.8.3. Hormony tarczycy 13.8.4. Parathormon, kalcytonina, witamina D 13.8.5. Insulina 13.8.6. Kortyzol 13.8.7. DHEA i DHEAS 13.8.8. Estrogeny 13.8.9. Testosteron491 13.9. Otyłość – Michał Holecki 13.9.1. Definicja i diagnostyka otyłości 13.9.2. Epidemiologia otyłości 13.9.3. Etiologia otyłości 13.9.4. Główne powikłania otyłości 13.9.5. Leczenie otyłości 14. Zaburzenia przemiany materii – cukrzyca Władysław Grzeszczak 503 14.1. Wprowadzenie 14.2. Definicja cukrzycy 14.3. Rozpoznanie cukrzycy 14.4. Czynniki ryzyka rozwoju cukrzycy 14.5. Badania, które należy wykonać w razie podejrzenia cukrzycy 14.6. Nazewnictwo stanów hiperglikemicznych 14.7. Różnicowanie między cukrzycą typu i typu 14.8. Cukrzyca typu LADA 14.9. Cukrzyca monogenowa508 14.10. Patogeneza cukrzycy typu 14.11. Patogeneza cukrzycy typu 14.12. Zmiany czynnościowe i morfologiczne u chorych na cukrzycę 14.13. Zapobieganie rozwojowi cukrzycy typu 14.14. Zapobieganie rozwojowi cukrzycy typu 14.15. Cele leczenia chorego na cukrzycę 14.16. Kryteria wyrównania gospodarki węglowodanowej (po uwzględnieniu wyżej wymienionych uwag według Zaleceń PTD, ) 14.17. Kryteria wyrównania gospodarki lipidowej (według Zaleceń PTD ) 14.18. Kryteria wyrównania ciśnienia tętniczego (według Zaleceń PTD ) 14.19. Elementy leczenia chorego na cukrzycę (według Zaleceń PTD ) 14.19.1. Leczenie niefarmakologiczne cukrzycy 14.19.2. Leczenie farmakologiczne 14.20. Problem hipoglikemii u chorych na cukrzycę 14.21. Postępowanie psychologiczne z chorymi na cukrzycę 14.22. Ostre powikłania hiperglikemiczne 14.22.1. Kwasica ketonowa 14.22.2. Stan hiperglikemiczno-hipermolalny 14.22.3. Kwasica mleczanowa 14.23. Przewlekłe powikłania cukrzycy 14.23.1. Retinopatia cukrzycowa548 14.23.2. Cukrzycowa choroba nerek 14.23.3. Neuropatia cukrzycowa554 14.23.4. Zespół stopy cukrzycowej 14.23.5. Powikłania sercowo-naczyniowe 14.24. Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego u chorych na cukrzycę 14.25. Zaburzenia lipidowe u chorych na cukrzycę i ich leczenie 14.25.1. Leczenie niefarmakologiczne dyslipidemii u chorych na cukrzycę 14.25.2. Leczenie farmakologiczne dyslipidemii u chorych na cukrzycę 14.26. Leczenie przeciwpłytkowe u chorych na cukrzycę 14.27. Cukrzyca w okresie ciąży565 14.27.1. Antykoncepcja 14.27.2. Model opieki nad ciężarną chorą na cukrzycę 14.27.3. Kryteria rozpoznania i klasyfikacja hiperglikemii po raz pierwszy rozpoznanej w ciąży 14.27.4. Wielodyscyplinarne, zintegrowane postępowanie w cukrzycy przedciążowej i hiperglikemii w okresie ciąży 14.28. Zasady przygotowania chorego na cukrzycę do zabiegu chirurgicznego 14.28.1. Postępowanie w okresie przed planowym zabiegiem chirurgicznym 14.28.2. Postępowanie w dniu zabiegu chirurgicznego 14.28.3. Postępowanie w okresie pooperacyjnym 14.28.4. Zabiegi ze wskazań nagłych 14.29. Szczepienia ochronne chorych na cukrzycę 14.30. Leczenie chorych na cukrzycę powyżej . roku życia 14.30.1. Leczenie farmakologiczne chorych na cukrzycę w wieku powyżej lat 14.31. Zalecenia dotyczące aktywności zawodowej chorych na cukrzycę (według PTD ) 14.32. Opieka diabetologiczna w instytucjach penitencjarnych 15. Nefrologia Jan Duława 15.1. Przewlekła choroba nerek 15.1.1. Określenia i epidemiologia 15.1.2. Przyczyny 15.1.3. Patogeneza 15.1.4. Podstawowe zasady postępowania 15.1.5. Zapobieganie progresji PChN 15.1.6. PChN jako czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego 15.1.7. Ostry zespół wieńcowy (OZW) u chorego na PChN 15.1.8. Podstawowe zalecenia dietetyczne dla chorych na PChN 15.1.9. Leczenie nerkozastępcze 15.2. Ostre uszkodzenie/niewydolność nerek 15.2.1. Definicja 15.2.2. Epidemiologia587 15.2.3. Przyczyny i podział kliniczny AKI 15.2.4. Czynniki ryzyka AKI 15.2.5. Rozpoznanie 15.2.6. Leczenie 15.3. Choroby kłębuszków nerkowych (glomerulopatie) 15.3.1. Zespoły kliniczne, pod jakimi występują choroby kłębuszków nerkowych 15.3.2. Rozpoznanie różnicowe597 15.3.3. Zasady leczenia glomerulopatii 15.3.4. Podsumowanie 15.4. Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (CŚZN) 15.4.1. Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (OCŚZN) 15.4.2. Przewlekłe cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (PCŚZN) 15.5. Torbiele nerek 15.5.1. Torbiele nerek proste 15.5.2. Nabyta torbielowatość nerek 15.5.3. Zwyrodnienie torbielowate nerek 15.5.4. Leczenie 15.6. Zakażenia układu moczowego 15.6.1. Określenia 15.6.2. Epidemiologia608 15.6.3. Podział kliniczny ZUM609 15.6.4. Etiologia ZUM610 15.6.5. Obraz kliniczny611 15.7. Kamica moczowa 15.7.1. Epidemiologia616 15.7.2. Czynniki ryzyka kamicy moczowej 15.7.3. Objawy kliniczne 15.7.4. Badania dodatkowe 15.7.5. Leczenie 16. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej Jan Duława, Michał Holecki, Anna Duława-Bułdak 16.1. Uwagi ogólne 16.2. Pojęcie molalności, molarności i efektywnej molalności 16.3. Odwodnienie i hipowolemia 16.3.1. Hipowolemia izotoniczna 16.3.2. Hipowolemia hipotoniczna 16.3.3. Hipowolemia hipertoniczna 16.4. Stany przewodnienia625 16.4.1. Przewodnienie hipertoniczne i hipotoniczne 16.4.2. Przewodnienie izotoniczne 16.5. Zaburzenia gospodarki sodowej 16.5.1. Uwagi ogólne627 16.5.2. Hiponatremia628 16.5.3. Hipernatremia 16.6. Przemiana chloru 16.7. Zaburzenia gospodarki potasowej633 16.7.1. Uwagi ogólne633 16.7.2. Hipokaliemia634 16.7.3. Hiperkaliemia637 16.8. Zaburzenia gospodarki wapniowej 16.8.1. Uwagi ogólne639 16.8.2. Hiperkalcemia 16.8.3. Hipokalcemia643 16.9. Zaburzenia gospodarki fosforowej 16.9.1. Uwagi ogólne645 16.9.2. Hipofosfatemia645 16.9.3. Hiperfosfatemia 16.10. Przemiana magnezu 16.10.1. Hipomagnezemia 16.10.2. Hipermagnezemia 16.11. Zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej 16.11.1. Uwagi ogólne648 16.11.2. Rozpoznanie różnicowe zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej 16.11.3. Kwasice nieoddechowe (metaboliczne) 16.11.4. Kwasica oddechowa 16.11.5. Zasadowica nieoddechowa 16.11.6. Zasadowica oddechowa654 17. Wybrane metaboliczne choroby kości Michał Holecki 17.1. Osteoporoza 17.1.1. Definicja i epidemiologia osteoporozy 17.1.2. Podział osteoporozy 17.1.3. Badania densytometryczne (pomiar BMD) metodą DXA w osteoporozie 17.1.4. Diagnostyka osteoporozy 17.1.5. Diagnostyka różnicowa osteoporozy 17.1.6. Leczenie chorych na osteoporozę 17.2. Osteomalacja 17.2.1. Definicja i etiologia osteomalacji 17.2.2. Obraz kliniczny osteomalacji 17.2.3. Rozpoznanie osteomalacji 17.2.4. Leczenie osteomalacji 17.3. Osteodystrofia 17.3.1. Definicja i rodzaje osteodystrofii 17.3.2. Diagnostyka osteodystrofii 17.3.3. Leczenie osteodystrofii667 18. Podstawy geriatrii Jan Szewieczek, Agnieszka Batko-Szwaczka, Andrzej Kurek, Marcin Sosnowski 18.1. Wprowadzenie do zagadnień geriatrycznych – Jan Szewieczek 18.1.1. Fizjologia i patofizjologia okresu starzenia 18.1.2. Epidemiologia geriatryczna 18.1.3. Symptomatologia i przebieg chorób w starszym wieku 18.1.4. Diagnostyka geriatryczna 18.1.5. Ogólne zasady postępowania geriatrycznego674 18.1.6. Powikłania jatrogenne 18.2. Zespół słabości – Agnieszka Batko-Szwaczka 675 18.2.1. Określenie 18.2.2. Epidemiologia676 18.2.3. Etiologia i patogeneza 18.2.4. Objawy i rozpoznanie 18.2.5. Postępowanie677 18.2.6. Profilaktyka678 18.3. Majaczenie – Jan Szewieczek 678 18.3.1. Określenie 18.3.2. Epidemiologia678 18.3.3. Etiologia i patofizjologia678 18.3.4. Objawy i rozpoznanie 18.3.5. Postępowanie681 18.3.6. Profilaktyka683 18.4. Zaburzenia równowagi i upadki – Andrzej Kurek, Marcin Sosnowski 18.4.1. Określenie 18.4.2. Epidemiologia684 18.4.3. Etiologia i patofizjologia684 18.4.4. Objawy i rozpoznanie 18.4.5. Postępowanie686 18.4.6. Profilaktyka686 18.5. Nietrzymanie moczu – Jan Szewieczek 18.5.1. Określenie 18.5.2. Epidemiologia687 18.5.3. Etiologia i patogeneza 18.5.4. Objawy i rozpoznanie 18.5.5. Postępowanie690 18.5.6. Profilaktyka692 18.6. Nietrzymanie stolca – Jan Szewieczek 18.6.1. Określenie 18.6.2. Epidemiologia693 18.6.3. Etiologia i patofizjologia693 18.6.4. Objawy i rozpoznanie 18.6.5. Postępowanie695 18.6.6. Profilaktyka696 18.7. Polipragmazja – Jan Szewieczek 18.7.1. Określenie 18.7.2. Epidemiologia697 18.7.3. Etiologia i patofizjologia697 18.7.4. Objawy i rozpoznanie 18.7.5. Profilaktyka i postępowanie 19. Choroby neurologiczne Grzegorz Opala, Maciej Świat, Ewa Krzystanek, Joanna Siuda, Agnieszka Gorzkowska, Magdalena Boczarska-Jedynak, Maria Flak 19.1. Wprowadzenie – Grzegorz Opala 19.2. Choroby naczyniowe mózgu – Maciej Świat 19.2.1. Definicja 19.2.2. Epidemiologia704 19.2.3. Etiologia i patofizjologia704 19.2.4. Objawy 19.2.5. Postępowanie w ostrej fazie 19.2.6. Profilaktyka709 19.3. Padaczka – Ewa Krzystanek 19.3.1. Definicje 19.3.2. Rodzaje napadów padaczkowych 19.3.3. Epidemiologia713 19.3.4. Etiologia 19.3.5. Diagnostyka714 19.3.6. Leczenie 19.3.7. Problemy społeczne 19.3.8. Podsumowanie 19.4. Zaburzenia pamięci i otępienie – Joanna Siuda 19.4.1. Fizjologiczne zmiany pamięci związane z wiekiem 19.4.2. Otępienie 19.4.3. Choroba Alzheimera 19.4.4. Podsumowanie 19.5. Parkinsonizm i drżenie – Agnieszka Gorzkowska725 19.5.1. Parkinsonizm725 19.5.2. Drżenie 19.6. Stwardnienie rozsiane – Ewa Krzystanek 731 19.6.1. Definicja 19.6.2. Epidemiologia731 19.6.3. Etiopatogeneza731 19.6.4. Rozpoznanie 19.6.5. Objawy choroby 19.6.6. Różnicowanie732 19.6.7. Leczenie 19.6.8. Problemy społeczne 19.6.9. Podsumowanie 19.7. Zaburzenia snu – Magdalena Boczarska-Jedynak 19.7.1. Najczęstsze rodzaje zaburzeń snu 19.7.2. Zespół bezdechów podczas snu (sleep apnea syndrome, SAS) 19.7.3. Podsumowanie 19.8. Choroby nerwowo-mięśniowe – Maria Flak740 19.8.1. Miastenia rzekomoporaźna 19.8.2. Zespół paraneoplastyczny Lamberta–Eatona 19.8.3. Polineuropatie i neuropatie w chorobach wewnętrznych 19.9. Encefalopatia Hashimoto – Ewa Krzystanek 749 19.9.1. Definicja 19.9.2. Etiologia 19.9.3. Epidemiologia750 19.9.4. Objawy i przebieg 19.9.5. Diagnostyka750 19.9.6. Leczenie 19.9.7. Podsumowanie 19.10. Paraneoplastyczne zespoły neurologiczne – Maria Flak 19.10.1. Definicja 19.10.2. Etiologia 19.10.3. Objawy 19.10.4. Leczenie 20. Elementy psychiatrii w praktyce internistycznej Irena Krupka-Matuszczyk, Marek Krzystanek 20.1. Wprowadzenie 20.2. Epidemiologia schorzeń psychiatrycznych 20.3. Czynniki wpływające na zdrowie psychiczne 20.4. Zasady badania psychiatrycznego757 20.5. Główne zaburzenia psychiatryczne w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej 20.5.1. Zaburzenia depresyjne (F ) 20.5.2. Mania (F )759 20.5.3. Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, F ) 20.5.4. Zaburzenia lękowe (F –F ) 20.5.5. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (F )761 20.5.6. Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne (F ) 20.5.7. Zaburzenia adaptacyjne (F .2) 20.5.8. Ostra reakcja na stres (F .0) 20.5.9. Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne) (F ) 20.5.10. Zaburzenia psychiczne występujące pod postacią somatyczną (F ) 20.6. Postępowanie lekarskie z chorym wyniszczonym lub umierającym 20.7. Przeżywanie żałoby (F .2) 20.8. Terapia osoby uzależnionej od środków psychoaktywnych 20.8.1. Ostre zatrucie alkoholem (F .0) 20.8.2. Picie szkodliwe (F .1) 20.8.3. Uzależnienie od alkoholu (F .2) 20.8.4. Psychozy alkoholowe 20.8.5. Zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane zażywaniem opiatów (F ), kanabinoli (F ), substancji halucynogennych (F ), leków nasennych i uspokajających (F ), paleniem papierosów (F ), wdychaniem lotnych rozpuszczalników (F ) oraz przyjmowaniem substancji niesklasyfikowanych (dopalaczy, pigułek gwałtu) 20.9. Zaburzenia snu (G , F ) 20.9.1. Parasomnie770 20.9.2. Najczęściej rozpoznawane zaburzenia w czasie snu 20.9.3. Terapia zaburzeń snu 20.10. Zaburzenia psychosomatyczne 20.10.1. Zaburzenia somatyzacyjne z somatyzacją (F .0) 20.10.2. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, niezróżnicowane (F .1) 20.10.3. Zaburzenia hipochondryczne (F .2) 20.10.4. Zaburzenia wegetatywne występujące pod postacią somatyczną (F .3) 20.10.5. Uporczywe bóle psychogenne (F .4) 20.10.6. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (F .8) 20.11. Psychiatria konsultacyjna775 20.11.1. Podstawowe zasady (kontaktu) badania pacjenta 20.11.2. Zaburzenia psychiczne związane z występowaniem choroby somatycznej według ICD-10 20.12. Zaburzenia psychotyczne (F –F ) 20.12.1. Zaburzenia schizofreniczne (F )777 20.12.2. Zaburzenia schizotypowe (F ) 20.12.3. Uporczywe zaburzenia urojeniowe (F ) 20.12.4. Ostre przemijające zaburzenia psychotyczne (F ) 20.12.5. Zaburzenia schizoafektywne (F ) 20.13. Zaburzenia lękowe i inne nerwicowe (F –F ) 20.13.1. Zaburzenia lękowe w postaci fobii779 20.13.2. Lęk paniczny779 20.13.3. Zaburzenia lękowe uogólnione 20.13.4. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne 20.13.5. Zaburzenia adaptacyjne779 20.13.6. Zaburzenia dysocjacyjne 20.13.7. Zaburzenia somatotroficzne (F ) 20.14. Zaburzenia behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi (F –F ) 20.14.1. Zaburzenia odżywiania780 20.15. Stany nagłe 20.15.1. Samobójstwo i próba samobójcza 20.15.2. Samouszkodzenie 20.15.3. Pobudzenie i agresja w stosunku do otoczenia 20.16. Otępienie – rodzaje i leczenie 20.16.1. Zaburzenia psychiczne w otępieniu 20.16.2. Przymglenie świadomości 20.16.3. Majaczenie 20.16.4. Zamroczenie (stan pomroczny) 20.16.5. Zespół splątaniowy (splątanie) 20.16.6. Psychozy paranoidalne 20.16.7. Problemy społeczne w otępieniu osób w wieku podeszłym 20.17. Bóle głowy w zaburzeniach psychicznych 20.18. Podwójna diagnoza 20.19. Leki psychotropowe stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych 20.19.1. Leki przeciwpsychotyczne, neuroleptyki 20.19.2. Leki przeciwdepresyjne, tymoleptyki 20.19.3. Leki przeciwlękowe i nasenne 20.19.4. Nadużycie leków 20.19.5. Leki nasenne niebenzodiazepinowe 20.19.6. Stabilizatory nastroju, leki normotymiczne 20.19.7. Leki prokognitywne i nootropowe 20.19.8. Środki psychostymulujące, pobudzające 20.19.9. Pozafarmakologiczne metody terapii biologicznej 21. Okulistyka Edward Wylęgała 21.1. Anatomia stosowana narządu wzroku 21.2. Badanie okulistyczne804 21.3. Wady refrakcji 21.4. Suche oko 21.5. Wytrzeszcz gałki ocznej811 21.6. Choroby powierzchni oka 21.7. Choroby rogówki i spojówki 21.8. Przeszczepienie rogówki 21.9. Zaćma (cataracta) 21.10. Jaskra 21.11. Choroby błony naczyniowej 21.12. Choroby siatkówki 21.13. Choroby nerwu wzrokowego 21.14. Stany nagłe w okulistyce829 22. Zatrucia w praktyce internistycznej Tomasz Kłopotowski 22.1. Toksykologia kliniczna 22.1.1. Wiadomości ogólne 22.1.2. Toksykokinetyka 22.1.3. Ogólne zasady rozpoznawania ostrych zatruć 22.1.4. Toksydromy841 22.1.5. Badania toksykologiczne 22.1.6. Ogólne zasady leczenia ostrych zatruć 22.2. Toksykologia szczegółowa853 22.2.1. Zatrucia lekami853 22.2.2. Zatrucia alkoholami 22.2.3. Zatrucia gazami874 22.2.4. Zatrucia narkotykami i substancjami psychoaktywnymi 22.2.5. Zatrucia węglowodorami i wybranymi insektycydami 22.2.6. Zatrucia grzybami 22.2.7. Zatrucia roślinami i jadami zwierząt 23. Choroby kobiece w praktyce internistycznej Andrzej Witek899 23.1. Badanie ginekologiczne899 23.1.1. Wywiad ginekologiczno-położniczy 23.1.2. Badanie przedmiotowe900 23.2. Zaburzenia cyklu miesiączkowego 23.2.1. Brak miesiączki901 23.2.2. Obfite i nieregularne miesiączkowanie 23.2.3. Krwawienia po menopauzie 23.2.4. Bolesne miesiączkowanie 23.3. Nowotwory łagodne narządu płciowego 23.3.1. Polipy trzonu i szyjki macicy 23.3.2. Mięśniaki macicy 23.4. Zakażenia żeńskich narządów płciowych 23.4.1. Choroby zapalne sromu (vulvitis) 23.4.2. Zapalenie gruczołu przedsionkowego większego – zapalenie gruczołu Bartholina, ropień gruczołu Bartholina (abscessus glandulae Bartholini, abscessus glandulae vestibularis maioris) 23.4.3. Zapalenie pochwy (colpitis) 23.4.4. Zapalenie szyjki macicy (cervicitis) 23.4.5. Zapalenie narządów miednicy mniejszej (pelvic inflammatory disease, PID) 23.5. Endometrioza 23.5.1. Objawy i przebieg kliniczny endometriozy 23.5.2. Leczenie endometriozy920 23.6. Przekwitanie 23.6.1. Postępowanie lecznicze922 23.6.2. Przeciwwskazania do stosowania HTZ 23.7. Nowotwory narządu płciowego kobiety 23.7.1. Nowotwory złośliwe trzonu macicy. Rak endometrium 23.7.2. Rak szyjki macicy 23.7.3. Nowotwory złośliwe jajnika 23.7.4. Nowotwory jajowodu 23.7.5. Rak sromu 23.7.6. Nowotwory złośliwe pochwy 23.8. Choroby sutka 23.8.1. Stany zapalne gruczołu sutkowego 23.8.2. Anomalie brodawki sutkowej 23.8.3. Zmiany guzkowe gruczołu sutkowego 23.8.4. Dysplazja gruczołu sutkowego (mastopathia fibrocystica, dysplasia fibrocystica mammae) 23.8.5. Ból sutka (mastalgia, mastodynia), ból sutka występujący cyklicznie 23.8.6. Rak gruczołu sutkowego 23.8.7. Klasyfikacja histologiczna raka sutka 23.8.8. Profilaktyka i czynniki rokownicze raka sutka 23.8.9. Leczenie raka sutka 23.8.10. Chemioterapia raka sutka 23.8.11. Radioterapia w raku sutka 23.8.12. Hormonoterapia w raku sutka 23.9. Niepłodność 23.9.1. Brak owulacji939 23.9.2. Niewydolność ciałka żółtego 23.9.3. Zespół luteinizacji niepękniętego pęcherzyka 23.9.4. Niepłodność jajnikowa940 23.9.5. Niepłodność jajowodowa 23.9.6. Niepłodność maciczna 23.9.7. Niepłodność szyjkowa 23.9.8. Niepłodność immunologiczna 23.9.9. Niepłodność na tle zaburzeń psychicznych i seksualnych 23.9.10. Rozpoznanie różnicowe942 23.10. Metody kontroli płodności – antykoncepcja 23.10.1. Metody naturalne 23.10.2. Metody mechaniczne (barierowe) 23.10.3. Metody chemiczne 23.10.4. Wkładki wewnątrzmaciczne (IUD) 23.10.5. Antykoncepcja hormonalna 23.10.6. Antykoncepcja chirurgiczna 23.11. Nietrzymanie moczu951 23.11.1. Klasyfikacja NTM 23.11.2. Diagnostyka nietrzymania moczu 23.11.3. Leczenie zachowawcze wysiłkowego nietrzymania moczu 23.11.4. Leczenie chirurgiczne WNM 23.11.5. Leczenie naglącego nietrzymania moczu 24. Objawy laryngologiczne w praktyce internistycznej Maciej Misiołek 24.1. Choroba refluksowa przełyku (gastroesophageal reflux disease, GERD) 24.2. Zawroty głowy 24.3. Nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego 24.4. Nowotwory złośliwe układu chłonnego 24.5. Cukrzyca 24.6. Niewydolność nerek 25. Objawy stomatologiczne w praktyce internistycznej Marta Tanasiewicz 25.1. Wprowadzenie 25.2. Przebarwienia zębów i ich przyczyny miejscowe oraz ogólnoustrojowe 25.3. Nadmiar fluoru i toksyczność związków fluoru 25.3.1. Klasyfikacja fluorozy 25.4. Zmiany patologiczne w obrębie błony śluzowej jamy ustnej 25.4.1. Zapalenie kątów ust, zajady (cheilitis angularis, intertrigo commissurae labiorum) 25.4.2. Owrzodzenia jamy ustnej (oral ulceration) 25.4.3. Zespół pieczenia jamy ustnej (stomatodynia, burning mouth syndrome, oral dysaesthesia) 25.4.4. Infekcje wirusowe bez owrzodzeń 25.4.5. Ból w rejonie jamy ustnej i twarzy 25.4.6. Reakcje alergiczne w obszarze jamy ustnej 25.4.7. Białe wykwity w obrębie błon śluzowych jamy ustnej 25.4.8. Choroby gruczołów ślinowych 25.4.9. Zaburzenia barwnikowe błon śluzowych jamy ustnej 25.4.10. Choroby i stany ogólnoustrojowe manifestujące się zmianami w obrębie błony śluzowej jamy ustnej 25.5. Stany związane z upośledzeniem odporności i ich obraz kliniczny w jamie ustnej 25.5.1. Znajomość zmian w jamie ustnej spowodowanych zakażeniem HIV 25.5.2. Choroby układu krwiotwórczego i limforetykularnego 25.6. Zmiany w przyzębiu 26. Dermatologia Ligia Brzezińska-Wcisło, Anna Lis-Święty 26.1. Badanie fizykalne skóry: najczęstsze zmiany skórne (definicje, rozpoznanie różnicowe) – Ligia Brzezińska-Wcisło 26.1.1. Dermatologiczne badanie chorego – semiotyka 26.2. Zmiany skórne jako objaw chorób internistycznych – Ligia Brzezińska-Wcisło 26.2.1. Skórne zespoły paraneoplastyczne 26.2.2. Najczęstsze nabyte skórne zespoły paraneoplastyczne 26.2.3. Zmiany skórne w cukrzycy 26.2.4. Zmiany skórne w chorobach tarczycy 26.2.5. Zmiany skórne w chorobach układu moczowego 26.2.6. Zmiany skórne w chorobach przewodu pokarmowego 26.3. Najczęstsze choroby przenoszone drogą kontaktów płciowych (weneryczne) – Ligia Brzezińska-Wcisło 988 26.3.1. Kiła 26.3.2. Rzeżączka 26.3.3. Inne choroby przenoszone drogą płciową 26.4. Łysienie – Ligia Brzezińska-Wcisło 26.4.1. Łysienie plackowate 26.4.2. Łysienie rozlane994 26.4.3. Łysienie bliznowaciejące 26.4.4. Łysienie rzekomoplackowate 26.4.5. Łysienie androgenowe 26.4.6. Samowyrywanie włosów nawykowe 26.4.7. Nieprawidłowości struktury łodygi włosa 26.5. Świąd skóry – rozpoznanie różnicowe – Anna Lis-Święty 26.6. Najczęstsze choroby skóry – Anna Lis-Święty 26.6.1. Choroby zakaźne skóry999 26.6.2. Dermatozy zapalne i o podłożu immunologicznym 26.6.3. Trądzik pospolity 26.6.4. Trądzik różowaty 26.6.5. Owrzodzenia żylne podudzi 26.6.6. Nowotwory skóry, stany przedrakowe i poprzedzające wystąpienie nowotworu1006 26.7. Leczenie miejscowe w dermatologii (zastosowanie maści, kremów itp.) – Anna Lis-Święty 26.8. Najczęstsze „błędy dermatologiczne” popełniane przez internistów – Anna Lis-Święty 26.8.1. Niekontrolowane stosowanie zewnętrznych preparatów kortykosteroidowych 26.8.2. Łupież różowy 26.8.3. Grzybica skóry gładkiej1009 26.8.4. Grzybica paznokci 26.8.5. Piodermia zgorzelinowa1010 26.8.6. Pierwotne chłoniaki skóry 27. Konsultacje internistyczne na oddziałach zabiegowych Mirosława Janowska 27.1. Wprowadzenie 27.1.1. Internistyczne powikłania zabiegów chirurgicznych 27.2. Czynniki ryzyka powikłań okołooperacyjnych 27.2.1. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań sercowo-naczyniowych 27.2.2. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań płucno-oskrzelowych 27.2.3. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań krwotocznych 27.2.4. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań nefrologicznych 27.2.5. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań infekcyjnych 27.3. Postępowanie przedoperacyjne konsultanta internisty 27.3.1. Informacje ogólne 27.3.2. Badania dodatkowe przed zabiegiem chirurgicznym 27.3.3. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorego z niedokrwistością 27.3.4. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorego z zaburzeniami hemostazy 27.3.5. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorych na czerwienicę prawdziwą i nadpłytkowość samoistną 27.3.6. Postępowanie okołooperacyjne u chorych z przewlekłą niedoczynnością kory nadnerczy 27.3.7. Postępowanie okołooperacyjne w chorobach tarczycy 27.3.8. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi na cukrzycę 27.3.9. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi na nadciśnienie tętnicze 27.3.10. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi z implantowanymi w sercu urządzeniami elektronicznymi 27.3.11. Postępowanie u chorych z okołooperacyjnymi bradyarytmiami i/lub blokami przewodzenia 27.3.12. Postępowanie okołooperacyjne u chorych w starszym wieku 27.4. Kwalifikacja internistyczna/kardiologiczna chorych z wadami zastawkowymi serca do zabiegów chirurgicznych innych niż kardiochirurgiczne 27.4.1. Postępowanie okołooperacyjne u chorych ze stenozą aortalną 27.4.2. Postępowanie okołooperacyjne u chorych ze zwężeniem lewego ujścia żylnego 27.4.3. Postępowanie okołooperacyjne u chorych z niedomykalnością zastawki mitralnej i/lub aortalnej 27.4.4. Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia w okresie okołooperacyjnym 27.4.5. Zawał serca w okresie okołooperacyjnym 27.4.6. Postępowanie okołooperacyjne u chorych na przewlekłą chorobę nerek 27.4.7. Postępowanie okołooperacyjne u chorych na przewlekłą niewydolność wątroby/marskość wątroby 27.5. Farmakologiczne strategie redukcji okołooperacyjnego ryzyka sercowo-naczyniowego 27.5.1. Leczenie przeciwpłytkowe w okresie okołooperacyjnym 27.5.2. Leczenie przeciwkrzepliwe w okresie okołooperacyjnym 27.5.3. Zastosowanie leków beta-adrenolitycznych w okresie okołooperacyjnym 27.5.4. Wpływ stosowania statyn na ryzyko okołooperacyjnych powikłań sercowo-naczyniowych 27.5.5. Stosowanie leków blokujących układ renina–angiotensyna–aldosteron w okresie okołooperacyjnym 27.5.6. Stosowanie leków moczopędnych w okresie okołooperacyjnym 28. Podstawy medycyny paliatywnej i opieki paliatywnej Jadwiga Pyszkowska 28.1. Definicja, cele, zasady i organizacja opieki paliatywnej 28.2. Zasady postępowania w medycynie paliatywnej 28.3. Leczenie objawowe chorych u kresu życia – wybrane problemy kliniczne 28.3.1. Ból przewlekły 28.3.2. Zaparcia 28.3.3. Sedacja w okresie umierania 28.4. Filozofia wsparcia egzystencjalnego w opiece paliatywnej 28.5. Aspekty bioetyczne w opiece paliatywnej 29. Technika najważniejszych zabiegów wykonywanych na oddziale chorób wewnętrznych i w ambulatorium Łukasz Bułdak, Anna Duława-Bułdak 29.1. Nakłucie jamy otrzewnej1061 29.1.1. Wskazania 29.1.2. Przeciwwskazania 29.1.3. Powikłania 29.1.4. Opis zabiegu 29.1.5. Analiza uzyskanego materiału 29.2. Nakłucie jamy opłucnej1063 29.2.1. Wskazania 29.2.2. Przeciwwskazania 29.2.3. Powikłania 29.2.4. Opis zabiegu 29.2.5. Analiza uzyskanego materiału 29.2.6. Różnicowanie wysięku i przesięku opłucnowego (kryteria Lighta) 29.3. Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego 29.3.1. Wskazania 29.3.2. Przeciwwskazania 29.3.3. Powikłania 29.3.4. Opis zabiegu 29.3.5. Analiza uzyskanego materiału 29.4. Pobranie krwi tętniczej w celu wykonania gazometrii 29.4.1. Wskazania 29.4.2. Przeciwwskazania 29.4.3. Powikłania 29.4.4. Opis zabiegu 29.4.5. Analiza uzyskanego materiału 29.5. Sonda nosowo-żołądkowa1068 29.5.1. Wskazania 29.5.2. Przeciwwskazania 29.5.3. Powikłania 29.5.4. Opis zabiegu 29.5.5. Analiza uzyskanego materiału 29.6. Cewnikowanie pęcherza moczowego u mężczyzny 29.6.1. Wskazania 29.6.2. Przeciwwskazania 29.6.3. Powikłania 29.6.4. Opis zabiegu 29.6.5. Analiza uzyskanego materiału 29.7. Intubacja dotchawicza 29.7.1. Wskazania 29.7.2. Przeciwwskazania 29.7.3. Powikłania 29.7.4. Opis zabiegu 29.7.5. Analiza uzyskanego materiału 29.8. Wkłucie centralne 29.8.1. Wskazania 29.8.2. Przeciwwskazania 29.8.3. Powikłania 29.8.4. Opis zabiegu 29.8.5. Analiza uzyskanego materiału 30. Gastroenterologia Marek Hartleb, Ewa Nowakowska-Duława 30.1. Diagnostyka gastroenterologiczna – Ewa Nowakowska-Duława 30.2. Choroby przełyku – Ewa Nowakowska-Duława1087 30.2.1. Objawy 30.2.2. Diagnostyka1087 30.2.3. Zmiany na podłożu anatomicznym 30.2.4. Zaburzenia motoryki przełyku 30.2.5. Zapalenia przełyku 30.2.6. Nowotwory przełyku 30.2.7. Ciało obce w przełyku (corpus alienum oesophagi) 30.2.8. Oparzenie przełyku (combustio oesophagi, oesophagitis corrosiva) 30.2.9. Pourazowe uszkodzenia przełyku 30.3. Choroby żołądka – Ewa Nowakowska-Duława 30.3.1. Wprowadzenie 30.3.2. Zapalenie żołądka 30.3.3. Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (morbus ulcerosus ventriculi et duodeni) 30.3.4. Zespół Zollingera–Ellisona (syndroma Zollinger–Ellison) 30.3.5. Dyspepsja czynnościowa (non-ulcer dyspepsia, NUD) 30.3.6. Nowotwory żołądka 30.4. Choroby jelita cienkiego – Ewa Nowakowska-Duława 30.4.1. Wprowadzenie 30.4.2. Wady rozwojowe 30.4.3. Wrodzone zaburzenia wchłaniania 30.4.4. Wtórne zaburzenia trawienia i wchłaniania 30.4.5. Choroba trzewna 30.4.6. Zapalenia jelita cienkiego 30.4.7. Choroba Leśniowskiego–Crohna – zob. choroby jelita grubego 30.4.8. Nowotwory1138 30.4.9. Enteropatia z utratą białka 30.4.10. Niedokrwienna choroba jelit 30.4.11. Zespół krótkiego jelita 30.4.12. Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (small intestine bacterial overgrowth, SIBO) 30.5. Choroby jelita grubego – Ewa Nowakowska-Duława1146 30.5.1. Zaburzenia rozwojowe 30.5.2. Uchyłki, uchyłkowatość i choroba uchyłkowa jelita grubego (diverticula, diverticulosis coli) 30.5.3. Zaparcie (constipatio) (zob. też rozdz. .14) 30.5.4. Zespół jelita drażliwego (colon irritabile, irritable bowel syndrome, IBS) 30.5.5. Nieswoiste zapalne choroby jelit 30.5.6. Inne zapalenia jelita grubego 30.5.7. Endometrioza jelitowa (endometriosis) 30.5.8. Polipy i zespoły polipowatości jelita grubego 30.5.9. Rak jelita grubego (carcinoma coli, colorectal cancer, CRC) 30.6. Krwawienie z przewodu pokarmowego – Ewa Nowakowska-Duława 30.6.1. Wprowadzenie 30.6.2. Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego 30.6.3. Krwawienie z dolnego i środkowego odcinka przewodu pokarmowego (dopp) 30.7. Choroby wątroby – Marek Hartleb 30.7.1. Marskość wątroby 30.7.2. Niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby 30.7.3. Alkoholowa choroba wątroby 30.7.4. Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B) 30.7.5. Wirusowe zapalenie wątroby typu C 30.7.6. Choroby autoimmunologiczne wątroby 30.7.7. Choroby naczyniowe wątroby 30.7.8. Wrodzona hemochromatoza 30.7.9. Choroba Wilsona 30.7.10. Ostra niewydolność wątroby 30.8. Choroby dróg żółciowych – Ewa Nowakowska-Duława1224 30.8.1. Kamica żółciowa 30.8.2. Zapalenie pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych 30.8.3. Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych 30.8.4. Nowotwory pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych 30.8.5. Wady i choroby wrodzone dróg żółciowych 30.9. Choroby trzustki – Ewa Nowakowska-Duława 30.9.1. Wprowadzenie 30.9.2. Zapalenie trzustki 30.9.3. Mukowiscydoza – włókniejące torbielowate zapalenie trzustki 30.9.4. Torbiele trzustki 30.9.5. Nowotwory trzustki 31. Choroby układu oddechowego Władysław Pierzchała 31.1. Podstawowe pojęcia i badania dodatkowe 31.2. Obturacyjny bezdech we śnie (OBS) 31.2.1. Definicja i epidemiologia 31.2.2. Czynniki ryzyka1282 31.2.3. Etiologia i patogeneza 31.2.4. Objawy, rozpoznanie i różnicowanie 31.2.5. Powikłania 31.2.6. Leczenie niefarmakologiczne 31.3. Zakażenia układu oddechowego 31.3.1. Zapalenie płuc 31.3.2. Ropień płuca 31.3.3. Ropniak opłucnej 31.4. Rozstrzenia oskrzeli 31.4.1. Definicja i etiologia 31.4.2. Patofizjologia 31.4.3. Objawy i rozpoznanie 31.4.4. Powikłania i wskazania1294 31.4.5. Leczenie 31.5. Gruźlica i inne mikobakteriozy 31.5.1. Gruźlica płuc1294 31.5.2. Gruźlica pozapłucna 31.5.3. Mikobakteriozy niegruźlicze 31.6. Choroby obturacyjne płuc 31.6.1. Astma oskrzelowa 31.6.2. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) 31.6.3. Mukowiscydoza1309 31.7. Choroby restrykcyjne płuc 31.7.1. Choroby śródmiąższowe 31.7.2. Częste choroby śródmiąższowe 31.8. Pylice 31.8.1. Definicja, epidemiologia i etiologia 31.8.2. Czynniki i grupy ryzyka1319 31.8.3. Objawy, rozpoznanie, badania dodatkowe i powikłania 31.8.4. Najważniejsze pylice 31.9. Objawy płucne chorób układowych 31.9.1. Reumatoidalne zapalenie stawów 31.9.2. Twardzina układowa 31.9.3. Toczeń rumieniowaty układowy 31.9.4. Zespół Sjögrena1324 31.9.5. Zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe .1324 31.9.6. Mieszana choroba tkanki łącznej 31.10. Choroby naczyniowe1325 31.10.1. Zator tętnicy płucnej 31.10.2. Nadciśnienie płucne 31.11. Nowotwory płuca 31.11.1. Rak płuca 31.11.2. Międzybłoniak opłucnej 31.11.3. Przerzuty nowotworowe w płucach 31.12. Choroby opłucnej 31.12.1. Płyn w jamie opłucnej 31.13. Niefarmakologiczne, nieinwazyjne metody leczenia w chorobach układu oddechowego 31.13.1. Leczenie tlenem 31.13.2. Hiperbaryczne leczenie tlenem 31.13.3. Leczenie Heliosem (hel i tlen) 31.13.4. Aerozoloterapia1337 31.13.5. Wentylacja mechaniczna nieinwazyjna (non-invasive ventilation, NIV) 31.14. Rehabilitacja 32. Choroby zakaźne Anna Boroń-Kaczmarska, Monika Bociąga-Jasik, Maria Gańczak, Aleksander M. Garlicki, Lucjan Kępa, Maciej Kondrusik, Włodzimierz Mazur, Barbara Oczko-Grzesik, Sławomir A. Pancewicz, Barbara Sobala-Szczygieł, Alicja Wiercińska-Drapało 32.1. Podstawy epidemiologii chorób zakaźnych – Maria Gańczak 32.1.1. Wprowadzenie 32.1.2. Epidemiologia i główne cechy chorób zakaźnych 32.1.3. Kontrola chorób zakaźnych 32.2. Profilaktyka chorób zakaźnych – Maciej Kondrusik 32.3. Postępowanie po ekspozycji zawodowej – Anna Boroń-Kaczmarska 32.3.1. Ekspozycja zawodowa i choroba zawodowa 32.3.2. Profilaktyka przedekspozycyjna 32.3.3. Profilaktyka poekspozycyjna 32.4. Medycyna podróży – wybrane zagadnienia – Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik1352 32.4.1. Wprowadzenie 32.4.2. Biegunka podróżnych 32.4.3. Leiszmanioza1358 32.4.4. Malaria (zimnica) 32.4.5. Gorączka u chorego po powrocie z tropiku 32.5. Szczególnie niebezpieczne choroby zakaźne – Alicja Wiercińska-Drapało1366 32.5.1. SARS (severe acute respiratory syndrome – zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej) 32.5.2. MERS (Middle East respiratory syndrome – bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej) 32.5.3. Gorączka krwotoczna Ebola 32.5.4. Uwagi ogólne dotyczące postępowania w przypadku podejrzenia/rozpoznania choroby zakaźnej szczególnie niebezpiecznej – opracowane przez Główny Inspektorat Sanitarny (www.gis.gov.pl) 32.6. Zakażenie HIV i AIDS – Aleksander M. Garlicki, Monika Bociąga-Jasik1374 32.6.1. Informacje ogólne 32.6.2. Obraz kliniczny zakażenia HIV 32.6.3. Ostra choroba retrowirusowa 32.6.4. Przewlekła faza zakażenia HIV 32.6.5. Wybrane powikłania infekcyjne spotykane w przewlekłej fazie zakażenia HIV 32.6.6. Diagnostyka zakażenia HIV 32.6.7. Zasady rozpoczynania terapii antyretrowirusowej 32.6.8. Profilaktyka zakażeń oportunistycznych 32.6.9. Powikłania metaboliczne i działania niepożądane cART 32.7. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A) – Barbara Sobala-Szczygieł 32.7.1. Etiologia 32.7.2. Patogeneza 32.7.3. Przebieg choroby 32.7.4. Diagnostyka1391 32.7.5. Leczenie 32.7.6. Zdrowienie1392 32.7.7. Diagnostyka różnicowa1392 32.7.8. Profilaktyka czynna WZW typu A 32.7.9. Profilaktyka bierna WZW typu A 32.8. Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B) – Anna Boroń-Kaczmarska1394 32.8.1. Wprowadzenie 32.8.2. Wirus zapalenia wątroby typu B (hepatitis B virus, HBV) 32.8.3. Epidemiologia zakażeń HBV 32.8.4. Patomechanizm uszkodzenia wątroby 32.8.5. Obraz kliniczny zakażenia HBV 32.8.6. Rozpoznawanie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B 32.8.7. Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B 32.9. Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C – Włodzimierz Mazur 32.9.1. Definicja 32.9.2. Epidemiologia1402 32.9.3. Drogi przenoszenia 32.9.4. Etiologia 32.9.5. Patofizjologia 32.9.6. Przebieg naturalny i obraz kliniczny zakażenia HCV 32.9.7. Diagnostyka1408 32.9.8. Rozpoznanie i różnicowanie 32.9.9. Leczenie 32.9.10. Rokowanie 32.9.11. Profilaktyka i zapobieganie 32.10. Choroby przenoszone przez kleszcze 32.10.1. Borelioza z Lyme – Sławomir A. Pancewicz 32.10.2. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – Maciej Kondrusik 32.10.3. Wybrane riketsjozy przenoszone przez kleszcze – Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik 32.11. Zasady racjonalnego stosowania antybiotyków – Anna Boroń-Kaczmarska1426 32.11.1. Wprowadzenie 32.11.2. Wskazania do antybiotykoterapii 32.11.3. Wybór antybiotyku 33. Interakcje lekowe Bogusław Okopień, Łukasz Bułdak, Marcin Basiak 33.1. Interakcje międzylekowe – Łukasz Bułdak, Marcin Basiak 33.1.1. Interakcje farmakodynamiczne 33.1.2. Interakcje farmakokinetyczne 33.2. Interakcje związane ze stylem życia – Marcin Basiak, Łukasz Bułdak1434 33.2.1. Dieta 33.2.2. Używki 33.3. Leki stosowane w chorobach układu krążenia – Łukasz Bułdak1436 33.3.1. Hipertensjologia 33.3.2. Digoksyna, amiodaron, dronedaron, werapamil 33.3.3. Leki hipolipemizujące 33.3.4. Leki przeciwzakrzepowe 33.3.5. Leki przeciwpłytkowe 33.4. Leki przeciwbakteryjne – Marcin Basiak 1441 33.4.1. Interakcje antybiotyków ß-laktamowych 33.4.2. Interakcje antybiotyków aminoglikozydowych 33.4.3. Tetracykliny1442 33.4.4. Interakcje makrolidów 33.4.5. Interakcje linkozamidów 33.4.6. Interakcje fluorochinolonów 33.4.7. Interakcje sulfonamidów i trimetoprimu 33.4.8. Interakcje nitroimidazoli 33.5. Leki przeciwzapalne, immunosupresyjne i immunomodulujące – Łukasz Bułdak 33.6. Podsumowanie – Łukasz Bułdak Ilustracje barwne1447 Skorowidz