Wanda Telakowska Częstochowa

Piękno na co dzień dla wszystkich Pionierka i legenda. Najważniejsza postać polskiego wzornictwa powojennego. Jeśli istnieje „polski styl narodowy”, to jego współczesną formę ukształtowała właśnie Wanda Telakowska. To, jak dziś mieszkamy, co kupujemy i co kolekcjonujemy, zawdzięczamy założonemu przez nią w 1950 roku Instytutowi Wzornictwa Przemysłowego, który stał się ewenementem na skalę światową: kuźnią wzorów na najwyższym poziomie, matecznikiem projektantów, szkołą gustów, a przy okazji miejscem pracy na miarę XXI wieku, przyjaznym kobietom. Wanda Telakowska wierzyła, że piękne otoczenie, mieszkanie, ubranie, a przede wszystkim dobrze zaprojektowane przedmioty codziennego użytku kształtują człowieka. Idei „piękna na co dzień dla wszystkich” poświęciła całe swoje życie. Była jedną z najbarwniejszych postaci dwudziestolecia międzywojennego i PRL-u – przyjaciółką Iwaszkiewicza, Miłosza, Krzywickiej, mistrzynią anegdot, ciętych ripost i pieprznych dowcipów. Umiała zażartować i zakląć tak, że słuchającym szło w pięty. Katarzyna Rzehak zdejmuje z Telakowskiej pomnikowy patos i odsłania kobietę z krwi i kości. Przytacza dziesiątki nieznanych wcześniej historii i dokumentów znalezionych w licznych archiwach. Nie pomija jednak anegdot, bajek i zmyśleń, które pokazują siłę osobowości i żywotność legendy wielkiej Wandy. Katarzyna Rzehak umiejętnie łączy zawodowy dorobek Wandy z jej portretem psychologicznym i osobistymi przeżyciami. Podziwiając jej sukcesy zawodowe i bezkompromisowość w dążeniu do celu, pozostajemy w zadumie nad tym, że część jej planów życiowych nieuchronnie musiała pozostać niespełniona. Książka ciekawie uzupełnia naszą ciągle niekompletną wiedzę na temat epoki, którą nazywamy „słusznie minioną”. Anna Maga, historyczka sztuki Katarzyna Rzehak z pasją i precyzją odkrywa kolejne rozdziały życia Wandy Telakowskiej, kreśląc niebywale wciągającą historię silnej i postępowej kobiety oddanej realizacji wielkiej wizji. Tę książkę należy koniecznie przeczytać, aby zrozumieć, jak nowatorska i nieoczywista była idea IWP oraz jak awangardową i niejednoznaczną postacią była jego twórczyni. Pola Dwurnik, artystka wizualna To nie tylko biografia charyzmatycznej kobiety, która walce o „piękno na co dzień dla wszystkich” poświęciła życie, ale również opowieść o tym, że o gustach się dyskutuje, i to nie zawsze z dobrym skutkiem. Telakowska była idealistką, może i dyktatorką stylu, ale bez jej niezłomności Instytut Wzornictwa Przemysłowego, którym kierowała, z miejsca zostałby przerobiony na „fabryczkę średnio ładnej konfekcji”. Katarzyna Rzehak pokazuje też, jak złożona była to postać. Dla jednych sanacyjna urzędniczka, dla innych zagorzała socjalistka, która flirtowała z peerelowskimi władzami. Czesław Miłosz po jej śmierci napisał: „Byłaś Ty, Wando, z tych, co chcą naprawić skrzywiony globus”. Hanna Rydlewska, redaktorka naczelna „Vogue Polska Living” Bez Wandy Telakowskiej nie byłoby nas – polskich projektantów. Świadomych projektowej tożsamości, ugruntowanych i pewnych należnego nam miejsca w świecie designu. Te cenne korzenie, zasób kulturowy i dziedzictwo odnajdujemy właśnie w niej. Długo czekaliśmy na książkę o Telakowskiej, dowód pisany na jej istnienie, który z dużą wrażliwością, poczuciem humoru i dyscypliną opowie o niezwykłym życiu tej inspirującej kobiety. Marta Niemywska-Grynasz, projektantka produktu, współzałożycielka Grynasz Studio Wanda Telakowska przed wojną była „modną postacią Warszawy, chodziła w blasku swej urody, swej postawy Pallas Ateny i pobrzękiwała złotymi medalami, otrzymanymi za swoją grafikę na wielkich międzynarodowych wystawach” – tak pisał o niej Jarosław Iwaszkiewicz. Po wojnie walczyła między innymi o estetyczne wnętrza polskich domów – była wytrwała i nieugięta. Katarzyna Rzehak przedstawia te momenty z życia Wandy Telakowskiej, które ujawniają w jej dążeniach napięcie między spełnieniem a rozczarowaniem. Świetna lektura. Beata Izdebska-Zybała, historyczka literatury, autorka tekstów m.in. o życiu i twórczości Jarosława Iwaszkiewicza Wanda Telakowska była artystką, urzędniczką, ale przede wszystkim strategiem nowoczesnego państwa. Jako twórczyni i wieloletni dyrektor artystyczny Instytutu Wzornictwa Przemysłowego zbudowała od podstaw instytucję, która po raz pierwszy w historii Polski połączyła artystów, inżynierów, naukowców i przemysł w spójny mechanizm rozwojowy. IWP stał się laboratorium nowoczesnego myślenia o projektowaniu na długo przed tym, zanim podobne modele upowszechniły się w Europie. Ta książka przywołuje postać, która w jednym z najtrudniejszych momentów XX wieku tworzyła fundamenty polskiego systemu wzornictwa przemysłowego, myśląc o przyszłości, zanim stała się ona możliwa. Joanna Czajkowska, Prezes Fundacji Instytutu Wzornictwa Przemysłowego