Marysia. Moje życie na przedwojennych Kresach Buk

W każdej zwykłej historii kryje się odrobina magii. Przełom XIX i XX wieku, południowa część Kresów Wschodnich. Istny kulturowy tygiel, w którym polski, rusiński, żydowski i huculski żywioł mieszają się i przenikają, tworząc fascynującą wielokulturową mozaikę. To właśnie tutaj, niedługo po utworzeniu II RP, przyszła na świat Marysia. Nic dziwnego, że wczesne dzieciństwo spędzone w tak wyjątkowym regionie pozostawiło w jej pamięci obrazy, których nie zdołał zatrzeć czas. Z najwcześniejszych wspomnień, z historii, jakie Marysia poznała od swoich najbliższych już na Ziemiach Odzyskanych, a także ze źródeł, do których dotarła jej wnuczka, Beata, powstała powieść pełna wzruszeń i nostalgii. Nostalgii za życiem blisko natury, odmierzanym przez niezmienność pór roku, pełnym tradycyjnych obrzędów i przesądów; życiem niezwykle trudnym, a jednocześnie pięknym. Życiem, które przeminęło bezpowrotnie wraz z nadejściem widma II wojny światowej Spis treści: Okładka Strona tytułowa Wstęp Część I. Moja mama Ludwika Ja Prababcia Rozalia Pokucie Narodziny Ludwiki Mieszkańcy wiejscy Pechowa Pascha Zatargi i pijaństwo Kanado, Kanado Nużda ciężka z sąsiadem Wywóz w głąb Rosji Kto skąd jest, to niech tam wraca Słoneczny udar Dezerterzy Wódka się w nim zapaliła Nauka czytania Przeprowadzka do Obertyna Obertyn Legenda o Obertynie Kurna chata Wiejskie chaty Część II. Mój tata Piotr Narodziny Piotra Amerykański sen Służba Bo z niego będą ludzie Wyzwolenie Antonina i Haukaluk Gdzie strona, tam żona Paulina i radca prawny Kołomyja Zeswatanie Coś ty zrobił, człowieku?! Wujenko! Wujenko! Kopce i kurhany na Kresach Wschodnich Część III. Moje narodziny Ślub To mój wujek Praca we dworze Moje narodziny Maria Mikityszyn A Ludwisia chodzi na pola z dzieckiem Niezdały do żadnej roboty Zachodźże słoneczko Marysia ma kurcze żołądkowe Jakby był ślub Brat Józek Śmierć Józefa Piłsudskiego Osadnicy wojskowi Pomnik Józefa Piłsudskiego w Kołomyi Wystarczy, bo dla kur nie będę miał Chrztu! Chrztu! On wciąs skaplerza sukał i sukał Co to jest ta kluszczonka? Rozalia i Iwan Katrycz Część IV. Pelagia i Bajuraczka Babcia Pelagia Kaleka Piosenki, których nauczyła mnie babcia Pelagia Płonąca chata Studnia z żurawiem Kolorowe jarmarki Bandurzysta i lirnik Lirnik Kłopotliwa kózka Bajuraczka Tu kiedyś mieszkała twoja babcia Żywicielka rodziny Kupię mamie igłę ze złotym uszkiem Nanaszka Oj, Boże, Boże, taki ładny chłopczyk Idźcie do kuszarki Znachorstwo Hornec prewernuty i zołotnyk Nocne lęki Rozdzieranie koszuli Lekarstwo na miłość Lipszyty Chodźcie, bo matuś umierają! Zmarły cłowiece z tobą się zegnamy Płonący kaczan Zabawa w dupniaka Biały gołąb Babcia idzie do nieba Pamiętaj, że zawsze go teraz znajdziesz Szybko, bo babka idzie! Na pieszki z Małaniuczką Prażnyki Bajki, legendy, kazki i dykteryjki Cudowny kamień Część V. Sąsiedzi Kolonia Pod Wiechami Gospodarstwa na kolonii Popławscy Głąba Haukaluk Krzewscy Bajda i Bryk Chamont Bruś Kaniocha Kruk Frania Netrebówka Zalewscy Zalewscy Cudny Wawryniuk Wasiluk i Bajuraczka Kruk Petrunia Haukaluk Samolewscy M. Traczuk Hajdasz Kruk Kuby Kruk i Kruk Poburennyk Swoboda Chamont Kruk Piotr Przyjaciel rodziny Pałamarczuk Tarnowscy Córka i pasierbica Część VI. Społeczność żydowska Żydzi w Obertynie Wzbogacisz się Antonino, bo dziś już piątek Dzisiaj jest pogoda, jak w żydowskie Kuczki U Żyda to mydło i powidło Sprzedajcie mi cukierki Idź i weź na borg Szmaty skupuję! szmaty skupuję! Masz mraka sraka Wystroiła się jak żydowska panienka Czarny kolor tylko dla Żyda Ryfka Tymko złodziej i diabli Część VII. Huculi w Obertynie Huculi i Huculszczyzna Wizyta na Huculszczyźnie Hucuły na targowiskach Liżnyki i rękodzieło z drewna Afyne! Afyne! Konie huculskie Ropa i sól warzona Huculi u Chamontów Ubiór Hucułów Sekrety farbowania Sianokosy Kosa Mamy winowajcę Pożegnanie Hucułów Koszałki-opałki Część VIII. Ubiór Polaków i Rusinów Materiały Pantalony i gorsety Polek Będziesz mogła się figurować Kobieca moda polska Strój szlachecki Moda nie znaczy wygoda Strój krakowski Damskie buty Onuce, skarpetki i pończochy Kalesony Polaków Męska moda polska Niedzielny strój męski Przodziki i mankiety Buty na święta muszą być z przyszczepką Wiecheć ci z tyłu wygląda Zimowe ubrania Polaków Kożuchy Zarękawki Z tym to nie ma co gadać, to Hucuł Bielizna Rusinek Rusinki na ludowo Ciocia idzie z gąską Fota Rusini na ludowo To nie mogłaś wziąć kalesonów męża? Ubiór ludności wiejskiej Kurzawa Skrzynie na ubrania Szewc i niedźwiedź Część IX. Domowy wyrób materiałów Uprawa konopi i lnu Odziarnianie Roszenie Międlenie Kądziel i przędziwo Wrzeciono Przędzenie Motowidło Tkanie Wyroby Pałamarczuka Wybielanie materiału Zazdrosna żona Część X. Moja rodzina Mało to, że czarne, to jeszcze kuczarawe Nie bij mi dzieci! Tata to tylko za Maryśką jest Patriotyzm Papierosy i zapalniczki Bez majzla i młota to ni ma robota Jak będziesz mieć, to zapłacisz Praca kowala Podkuwanie koni A ta, to Mazurka O Mazurach i innych Ta to zawsze głowę w chmurach ma Ale dziadowskie korale kupiłeś Józinek, idź już Masz, idź sobie kup cukierki Gacek Ciężki żywot gacków Naaasypali piasku! Z tym nie zaczynaj, bo to lach Wesołe towarzystwo Potańcówki Dwuosobowa orkiestra Podlizajło Bosy antek Spokojna dziewczynka Chcę do Jańci Klasy i ciupy Skakanka i uciekaj myszko Zabawki Mówcie czysto po polskiemu Zamiana Część XI. Nasz dom Dom i obejście A co ja mogę zrobić Wiejskie obejścia Pułapka na muchy Jest 40 gradusów Tunele Burek Zamknij drzwi tylko na kluczkę Sień Chaty wiejskie Garnki spiżowe Ten to nawet zapałkę na dwoje dzieli Bambetle i łóżka Schemat mieszkań Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus Klepisko Lampa naftowa, fonar, kaganek Patefon Przygody znajdka Część XII. Higiena, zdrowie i przesądy Wychodek Studnia Pranie w rzece prannikiem Soda i ług Mydło Biały Jeleń Prasowanie Kąpanie Nie chodź pełechata Usta buraczkami sobie pomalowała Zęby Ból zębów Na bosaka Bolak Opieka medyczna Niekonwencjonalne sposoby leczenia Różne dolegliwości Meren Nie ryhaj tak mocno Febra u Rusinów Wierzenia i zabobony Rusinów Ciężki żywot żaby Oj, będziesz się witać To uważaj, by cię nie pogryzł Zdradliwa siostra Część XIII. Rolnictwo Kolorowe pole Rolnictwo na Pokuciu Nie jedz czereśni z kostkami! Ojszczana, nieojszczana Matka Boża Jagodna, Zielna i Siewna W imię Boże Kultywator, Brona, Pług Sianie zboża Kąkol, peluszka, sporysz Sadzenie ziemniaków za pługiem Znacznik i redło Idź, naszportaj kartofli Szkoda zboża, bo jeszcze nie utyło Pomoc sąsiedzka Furmanka Chomąto Cep cepa cepem pogania Sieczkarnia i targanka Wianie zboża Najpyszniejszy chleb na świecie Żarna Stępa Gryka i jęczmień Rośliny strączkowe Słonecznik i mak Oj, ten to harbuza dostał Olejarnia Makuchy i olej Tłoki Kukurydza Wykopki Kopce na ziemniaki Szatkowanie kapusty Kapusta i ogórki kiszone Odbiór cyrografu Część XIV. Zwierzęta hodowlane Kurze życie Każda kura chce być kwoką Kwoczka złodziejka Moje kurki już się wylęgły Gęsi, gąsiory i gąseczki Wygon Podskubywanie gęsi Idziemy na pierzaka Ale wielki paciuk wam wyrósł Śrutownik Łaśka Wypasanie krowy Ta to się gzi Idź to wywal na pryzmę Obcowanie ze zwierzętami hodowlanymi Rozśmieszające przyrostki Część XV . Żywność Przecinka drzew Chleb z jakiej mąki Trzeba rozczynić chleb Wymieś go dobrze Dojenie Mleko się zhurdziło Masło Ser Ja to już tucznika mam Słonina Flaki na kiełbasy Kaszanka, Salceson, Wątrobianka Mięso w beczkach Potrawy mięsne Przyprawy Każdy dom pije co dzień Kawę Bohm Herbata i zioła Miseczki, talerze i sztućce Jutro musimy wstać do dnia Na śniadanie zawsze gotowane Trzeba narychtować obiad Kolacja i idziemy do pacierza Ty Ludwiś, sobie odpocznij Złoty ptak i morska panna Część XVI. Obertyn i parafia w Obertynie Obertyn moje miasto Parafia w Obertynie Kościół w Obertynie Msze śpiewane i msze ciche Ksiądz Władysław Matyasik Bo ja wojuję Siostry zakonne Wierna córka i żona Część XVII. Święta jesień i zima Dlaczego święta ruskie, polskie i żydowskie nie w jednym przypadają czasie? Święto Wszystkich Świętych Święto Niepodległości Andrzejki Wróżby andrzejkowe Adwent Kantyczka dziadka Bajdy Roraty Dzień Świętego Mikołaja Pająk Aniołki i gołębie Firanki Studzieniec Śledzie Przygotowania do Wigilii Szczodrowanie i inne przesądy Stół wigilijny Pierwszy święty wieczór Pierogi Inne potrawy wigilijne Ciasta i ciasteczka Kutia Kolędowanie Wróżby bożonarodzeniowe Zabawa powieczerna Pasterka Pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia Drugi dzień świąt Bożego Narodzenia Kolędnicy i Herodzi Zakończenie starego roku i początek nowego To szczęścia nie przyniesie, bo jest warkocz Trzech Króli Jordan Święta woda Jordanowska Święto Matki Bożej Gromnicznej Jedz, pij i popuszczaj pasa Środa Popielcowa Wielki Post Aby post się starzał Wieczorynki Wielkopostne Psikusy na półpoście A my spimy, spimy 19 marca Pasterstwo u św. Mikołaja Część XVIII. Święta wiosna i lato Niedziela Palmowa Palma bije, nie ja biję Wielki Czwartek Bo wezmę makohona! Kołacz i paska Wielki Piątek Wigilia Paschalna Wszystko złe z chaty, bo święcone do chaty Biedny ostatnie oddał Wielkanoc Święconka Święcone Aby fajermani wiedzieli Rachmański Wełykdeń Została tylko biała chusta Czy można ten dom poweselić Allelują? Przyszliśmy do was z gościńcem Przewodnia Niedziela 3 maja Jura Majowe Zielone Świątki Boże Ciało Sobótka Odpust w Obertynie Odpust w Kołomyi Odpust w Winiatyńcach Dalsze losy księdza Kasperskiego i Kalwarii Posłaniec zięciem Część XIX. Śluby i wesela Wianna skrzynia Daj ją byle komu Żenich niezdara Ja was bardzo proszę Ubiór polskiej pary młodej Polskie wesela Przyjęcie weselne Potrawy weselne Ja kontenty Oczepiny Dziękuję ci, droga matko Ubiór rusińskiej pary młodej Ślub i wesele rusińskie Małżeństwa mieszane Rusini z Obertyna a banderowcy Szewczyk królem Część XX. Ostatnie beztroskie lata Smarowóz na ukraińskiej Wielkanocy Ale ta moja mama jest bystra Kuzynka Karolina na służbie Pusty fur Dzieci z nieprawego łoża Uważaj, bo tam bolaki są Dziadku! Dziadku! Nie śmiej się, bo też ci się tak zrobi Posuńcie się dzieci, bo ciocia siądzie O, leci bocian, będzie gdzieś dziecko Baba z torbą Udał się Franko Porody Chrzczone z wody To przez to, że mama mnie nie powijała Taki czyściutki był Uważaj, żebyś znowu go nie wywaliła Masz, dulaj, dulaj Nie pluj mi na dziecko Dziecko, przesądy i dziwne metody leczenia Sukienki Ciuszki dla niemowląt i małych dzieci Ale obciach Drut Lekarz i siostry Dlaczego pani mnie okłamała?! Zły chodzi i swieci Gut Mańka, choć ślepa Miłość do konia To zmora grzywę czesze Śmierć na wiosnę Śmierć księdza Matyasika Józek u znachorki Dzołotnyk Imię Michał Lalkę zabrali Jak ja tu będę gospodynią Pole Szora Pasła Kasieńka krówki swe Idź zawróć krowę Idzie Franek i jaki wyszpanowany Policja sobie z nimi poradzi Będzie wojna Bibliografia Encyklopedie i słowniki Opracowania Strony www